1. Na czym polega fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu:

·         gromadzenia mienia;

·         zarządzania nim w interesie beneficjentów;

·         spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.

Ustala ją fundator, a fundacja musi działać w określonym celu. Fundacja rodzinna powstaje w chwili wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Stanowi ważne narzędzie w celu planowania sukcesji międzypokoleniowej. Umożliwia zabezpieczenie posiadanego majątku, pomoże zapobiec jego niechcianemu rozdrobnieniu. Ułatwia też rozdysponowanie własnego majątku za życia, np. jeśli fundator posiada firmę, którą chciałby odpowiednio podzielić na spadkobierców. Może pozwolić planować rozwój firmy rodzinnej na wiele pokoleń.

Nazwa fundacji rodzinnej może być dowolna, lecz musi być oznaczona frazą „fundacja rodzinna” lub też skrótem „f.r.”. 

2. Jak założyć fundację rodzinną?

Fundację rodzinną zakłada fundator.  Może nim być, tylko i wyłącznie, osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie. Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora (ustanowiona w testamencie może mieć tylko jednego).

                Do powstania fundacji rodzinnej wymagane jest:

·         złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;

·         ustalenie statutu;

·         sporządzenie spisu mienia (spis majątku w formie pisemnej, który powinien być aktualizowany);

·         ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut (zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów);

·         wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;

·         wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych (Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim).

Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł.  Założycielski akt oraz testament wprowadza się w formie aktu notarialnego. Cele, struktura i zadania organów fundacji powinny być ustalone przed założeniem fundacji i zawarte w statucie.

3. Beneficjent fundacji rodzinnej – komu wypłacać świadczenia?

Beneficjentem może być osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa, która może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Beneficjentem może być również sam fundator. Beneficjentów fundacji rodzinnej umieszcza się na liście beneficjentów, która zawiera dane osobowe, m.in.: imię, nazwisko, adres, numer PESEL lub dane innego dokumentu tożsamości i imiona rodziców. Fundacja rodzinna odpowiada za przetwarzanie tych danych osobowych, przechowuje je w formie pisemnej lub elektronicznej.

                Fundacja rodzinna jest utworzona w celu spełnienia świadczeń na rzecz beneficjentów. Świadczenia to składniki majątkowe (w tym środki pieniężne), rzeczy lub też prawa, które są przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania przez fundację rodzinną.

                W przypadku, gdy beneficjentem jest osoba fizyczna, fundacja rodzinna może pokrywać koszty utrzymania tej osoby, koszty kształcenia itd. Natomiast kiedy jest nim organizacja pozarządowa, to celem fundacji może być wsparcie jej działalności. 

                Co istotne, wsparcie beneficjenta nie może powodować zagrożenia w wypłacalności fundacji rodzinnej wobec jej wierzycieli – jest uzależnione od sytuacji finansowej fundacji. W takim wypadku zarząd dokona miarkowania świadczeń, tak aby żaden z beneficjentów nie został pokrzywdzony. Prawa i obowiązku beneficjenta są niezbywalne, lecz nie dotyczy to jego wierzytelności.

4. Jaka jest rola fundatora w fundacji rodzinnej?

·         zakłada fundację rodzinną poprzez akt notarialny lub w testamencie;

·         ustala statut fundacji rodzinnej;

·         ustanawia w statucie zgromadzenie beneficjentów;

·         wnosi fundusz założycielski w wysokości minimum 100 tys. zł;

·         sporządza spis mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego;

·         może ustalić pełnomocnika, określając w statucie zakres tego powierzenia;

·         może kierować do organów fundacji rodzinnej uwagi, opinie lub zalecenia dotyczące jej działalności;

·         dokonuje powołania i odwołania członka zarządu fundacji rodzinnej (o ile statut nie stanowi inaczej);

·         może powołać radę nadzorczą fundacji rodzinnej, a jeśli liczba beneficjentów wynosi 25 osób, to musi powołać taką radę;

·         fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za zobowiązania, które powstały przed jej założeniem, w tym obowiązek alimentacyjny – jeśli egzekucja z majątku fundatora będzie niemożliwa, może zostać dokonana z majątku fundacji rodzinnej. 

5. Zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów – kto zarządza fundacją?

Fundacja rodzinna, podobnie jak spółki prawa handlowego, działa przez swoje organy. Jak już wspomnieliśmy należą do nich:

·         zarząd

Do pełnienia funkcji członka zarządu może być powołana osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie ma podanej granicy ilości osób, które mogą wchodzić w skład zarządu. Zarząd pełni rolę głównego pośrednika pomiędzy fundacją rodzinną a beneficjentami. Prowadzi sprawy fundacji, reprezentuje ją na zewnątrz, podejmuje czynności związane z zapewnieniem płynności finansowej.

Powinien raz w roku dokonywać przeglądu przechowywanych danych osobowych oraz aktualizować spis mienia, jaki został dokonany przez fundatora.

Każdy członek zarządu, nawet po wygaśnięciu kadencji, jest zobowiązany do dotrzymywani tajemnicy fundacji – informacje dotyczące kierunku inwestowania, organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, a także informacje dotyczące beneficjentów.

Członka zarządu powołuje się na 3-letnią kadencję, o ile statut fundacji nie stanowi inaczej.

·         rada nadzorcza

Nie musi zostać ona powołana przez fundatora, chyba że liczba beneficjentów wynosi 25 osób. Pełni ona funkcje nadzorcze wobec zarządu – przestrzeganie prawa i postanowień zapisanych w statucie. Powoływania członków rady nadzorczej dokonuje fundator, a po jego śmierci czyni to zgromadzenie beneficjentów. Kadencja członka zarządu wynosi 5 lat, chyba że statut mówi inaczej. Nie można pełnić jednocześnie funkcji członka zarządu oraz rady nadzorczej.

·         zgromadzenie beneficjentów

Jest to organ konieczny w fundacji rodzinnej. Powołuje je fundator i będzie mógł w nim wziąć udział każdy beneficjent, któremu zostanie przyznane prawo. Pełni ono ważną rolę – po śmierci fundatora, to ono powołuje członków rady nadzorczej. Jeśli nie została powołana wcześniej rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów powołuje po śmierci fundatora członków zarządu. Jest zwoływane przez zarząd, chyba że statut stanowi inaczej. Beneficjent, który żądał zwołania zgromadzenia beneficjentów, ma wyłączne prawo odwołania tego zgromadzenia.

Zgromadzenie beneficjentów zatwierdza sprawozdania finansowe, dokonuje wyboru firmy audytorskiej lub zespołu audytorów.

6. Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w zakresie:

·         zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

·         najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

·         przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

·         nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

·         udzielania pożyczek: spółkom kapitałowym, w których fundacja posiada udziały albo akcje; spółkom osobowym, w których fundacja uczestniczy jako wspólnik oraz beneficjentom;

·          obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej.

Ponadto, jeśli fundacja rodzinna zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to jej działalność gospodarczą można rozszerzyć na:

·         produkcję przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

·         gospodarkę leśną.

7. Jakie podatki płaci fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna wiąże się z korzyściami podatkowymi. Może pozwolić ona uniknąć lub zminimalizować podatek od spadku lub darowizn. Nabycie od fundacji rodzinnej w ramach świadczenia tej fundacji praw lub rzeczy przez fundatorów lub beneficjentów jest wyłączone z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. o samo dotyczy mienia, które zostało otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji, pod warunkiem że nabycie następuje na podstawie tytułu określonego w ustawie od spadków i darowizn (np. darowizna, nieodpłatna służebność).

                Fundator oraz tzw. zerowa grupa podatkowa wobec osoby fundatora (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest zwolniona z podatku PIT w wypadku otrzymania świadczeń albo mienia po rozwiązaniu fundacji.

                Fundacja rodzinna jest zobowiązana do poboru podatku zryczałtowanego od przychodów (zarówno pieniężnych jak i niepieniężnych) z tytułu świadczeń lub mienia otrzymanego lub postawionego do dyspozycji beneficjentów i osób uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

                Zgodnie z art. 6 ustawy o CIT fundacje rodzinne są zwolnione od podatku, choć istnieje kilka wyjątków. W wypadku, jeśli działalność gospodarcza fundacji wykracza poza tą omówioną w punkcie powyżej, to stawka podatku wynosi 25% podstawy opodatkowania. Zwolnienie to również jest wyłączone z przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora.

                Fundacja rodzinna traci prawo do zwolnienia, jeśli nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające jej zarejestrowania stało się prawomocne, przy czym utrata prawa do zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji.

8. Czy tylko podatkowe ułatwienia – jak można wykorzystać fundację rodzinną?

Na początek, dość przewrotnie względem pytania, raz jeszcze podkreślę, że fundacja rodzinna nie może zostać wykorzystana przez fundatora jako narzędzie uniknięcia odpowiedzialności – ucieczki od zobowiązań, jakie wiążą się z osobą fundatora. Jeżeli takowy by istniały przed założeniem fundacji, to wierzyciel mógłby sięgnąć po majątek fundacji rodzinnej, gdyby zobowiązania nie zostały spłacone z majątku fundatora.

                Fundacja rodzinna ma służyć przede wszystkim jako narzędzie planowania sukcesji w firmach rodzinnych, jako zabezpieczenie podziału majątku. Fundator zachowuje dość dużą dowolność w tym, jak chciałby rozdysponować np. udziały w firmie lub też kogo chciałby w tym uwzględnić. Fundacja rodzinna stanowi również bardzo przydatne narzędzie dla osoby, która chciałaby dokonać tzw. spadku za życia – zdecydować jak podzielić majątek lub sprzedać firmę i zgodnie ze swoją wolą rozdysponować udziały. Zgodnie z omówionym już punktem 7 fundacja rodzinna pozwoli przy tym uniknąć w łatwy sposób płacenia podatków od spadków i darowizn.

                Fundacja rodzinna to także przydatne narzędzie dla osoby, która, wręcz odwrotnie, chciałaby na następne pokolenia zaplanować rozwój firmy, aby nie rozpadła się po śmierci fundatora. Pozwala fundatorowi ustalić cele i kierunek rozwoju.

                Wreszcie może być bardzo przydatna do rozdysponowania zgodnie z własną wolą osobom, które posiadają duży majątek w postaci dóbr fizycznych, jak kolekcje dzieł sztuki itd. Fundacja da pewność fundatorowi, że zbiory jego życia zostaną właściwie zagospodarowane.

9. Jak w przypadku fundacji rodzinnej oblicza się zachowek?

Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, jednak dotyczy to sytuacji, gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. Do spadku dolicza się także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jednak o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

                Przy obliczaniu zachowku bierzemy pod uwagę następujące zasady:

·         nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą;

·         nie dolicza się do spadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej otrzymanego przez osoby niebędące spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku;

·         przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jeśli ich przekazanie nastąpiło w czasie, kiedy spadkodawca nie miał zstępnych (wyjątek – gdy przekazanie nastąpiło na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego);

·         przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przekazanych przed zawarciem małżeństwa ze spadkodawcą.

10. Co z majątkiem fundacji – czy fundacja rodzinna może dziedziczyć?

Fundacja rodzinna może zostać spadkobiercą. Pod pewnymi warunkami dzieje się tak, nawet jeśli fundacja nie istnieje w chwili otwarcia spadku. Zgodnie z Kodeksem cywilnym nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Sytuacja jednak zmienia się w przypadku m.in. fundacji rodzinnej, ustanowionej z testamencie. Warunkiem będzie tutaj wpisanie jej do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu.

Artykuł Fundacja rodzinna a zakładanie, zarządzanie i podatki – 10 najważniejszych pytań pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Ustawodawca, wprowadzając do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej, dostosował obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego regulujące kwestie dziedziczenia, a także zachowku. Fundacja rodzinna to przede wszystkim narzędzie związane z sukcesją, dlatego wprowadzenie pewnych uregulowań w tej kwestii było konieczne. 

Czy fundacja rodzinna może dziedziczyć?

Fundacja rodzinna może być spadkobiercą. Zgodnie z nowymi przepisami fundacja rodzinna może być spadkobiercą, nawet jeśli nie istnieje w chwili otwarcia spadku- pod pewnymi warunkami. Zgodnie z uregulowaniem polskiego kodeksu cywilnego nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Sytuacja jednak zmienia się w przypadku m.in. fundacji rodzinnej, ustanowionej z testamencie. Na podstawie art.927 §3 kodeksu cywilnego taka fundacja rodzinna może być spadkobiercą, jednak warunkiem jest tutaj wpisanie jej do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu.

Zachowek- o czym należy wiedzieć

W związku z wprowadzeniem do porządku prawnego fundacji rodzinnej powstała konieczność uregulowania, w jaki sposób należy traktować dla potrzeb obliczania zachowku fundusz założycielski wniesiony do fundacji rodzinnej, a także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. W kodeksie cywilnym wprowadzono uregulowanie art. 993, zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, jednak dotyczy to sytuacji, gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. Dodatkowo, do spadku dolicza się także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jednak o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

Uregulowania szczegółowe w tym zakresie zawarto w art. 994(1) kc. Zgodnie z tym przepisem przy obliczaniu zachowku bierzemy pod uwagę następujące zasady:

– Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą.

– Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej otrzymanego przez osoby niebędące spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku.

– Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jeśli ich przekazanie nastąpiło w czasie, kiedy spadkodawca nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy przekazanie nastąpiło na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

– Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przekazanych przed zawarciem małżeństwa ze spadkodawcą.

Ograniczenie do mienia otrzymanego z rozwiązaniem fundacji rodzinnej związane jest z tym, że fundacja może mieć nie tylko fundusz założycielski, ale także majątek pochodzący z innych źródeł- nie byłoby jednak uzasadnione, aby taki majątek brać pod uwagę. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano: Majątek fundacji rodzinnej uwzględniany przy obliczaniu zachowku powinien pochodzić wyłącznie od spadkodawcy. W przeciwnym przypadku przy zachowku doliczano by także majątek, który nie był wcześniej własnością spadkodawcy a osoby uprawnione otrzymywałyby majątek większy niż w przypadku, gdyby fundacji rodzinnej nie założono.

Jak ustalić wartość funduszu założycielskiego na potrzeby zachowku?

Jeśli chodzi o ustalenie wartości funduszu założycielskiego lub mienia to kwestie te są uregulowane w art. 995 § 3 kc. Zgodnie z tym przepisem wartość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oblicza się według stanu z chwili ich przekazania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W przypadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w pierwszej kolejności oblicza się wartość funduszu założycielskiego i wartość mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, a następnie porównuje się obie wartości, z uwzględnieniem art. 993 § 3 kc. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy celem art. 995 § 3 KC jest takie ustalenie wartości funduszu założycielskiego i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, aby uwzględniano stan funduszu i mienia na chwilę ich wydania – fundacji albo osobie uprawnionej, do których będą kierowane roszczenia z tytułu zachowku.

Zachowek a obowiązek alimentacyjny

Jak już była mowa w poprzednich artykułach fundacja rodzinna może spełniać obowiązki alimentacyjne za fundatora, w związku z czym kwestie z tym związane również wymagały uzupełnienia w ustawie kodeks cywilny. W tym zakresie uzupełniony został art. 997 kc, gdzie w §2 wskazano, iż  jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek koszty zrealizowanego przez fundację rodzinną obowiązku alimentacyjnego ciążącego na spadkodawcy, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w art. 1000 kc uprawniony do zachowku ma możliwość dochodzeni środków niezbędnych do uzupełnienia zachowku pod pewnymi warunkami.

W szczególności jeśli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może żądać od fundacji rodzinnej, której fundusz założycielski doliczono do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże fundacja rodzinna jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem pokrycia funduszu założycielskiego przez spadkodawcę.

Podobne uprawnienie przysługuje w stosunku do osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej doliczone do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z tym samym przepisem, jeżeli osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. Nadto, osoba ta może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie tego mienia.

Przedawnienie roszczeń

Poza ww. uregulowaniami ustawodawca wprowadził także regulacje szczególne w zakresie przedawnienia roszczeń. Zgodnie z art. 1007 § 3 kc roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Natomiast, zgodnie z §4 roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Dostosowane zostaną również kwestie przedawnienia roszczeń. Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego i przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawni się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Ustawodawca wprowadzając powyższe uregulowania stworzył nową możliwość- ustanowienia fundacji w testamencie i uczynienia jej spadkobiercą. Otwiera to nowe możliwości w zakresie zarządzania majątkiem. Jednocześnie nowe przepisy zabezpieczają osoby uprawnione do zachowku, wprowadzając szczegółowe uregulowania w tym zakresie i traktując fundusz założycielski oraz mienie z tytułu rozwiązania fundacji w sposób analogiczny jak darowizny.

Źródła:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/03/zalozenie-fundacji-rodzinnej-przewodnik/
3. „Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca?” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/17/fundacja-rodzinna-a-podatki-czy-to-sie-oplaca/

Artykuł Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Zmiany w podatku od spadków i darowizn

Zgodnie z ustawą o fundacji rodzinnej z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn wyłączone będzie nabycie od fundacji rodzinnej w ramach świadczenia tej fundacji praw lub rzeczy przez fundatorów lub beneficjentów. To samo dotyczy mienia, które zostało otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji, pod warunkiem że nabycie następuje na podstawie tytułu określonego w ustawie od spadków i darowizn (np. darowizna, nieodpłatna służebność).  Ww. zasady dotyczą przy tym także fundacji rodzinnej w organizacji.

W związku z ww. wyłączeniem przyjrzeć się należy dalej ustawie o PIT, albowiem z uwagi na powyższe wyłączenie to tam musimy szukać dalszych uregulować podatkowych w zakresie fundacji rodzinnej.

Ustawa o PIT

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) wprost odwołuje się do ustawy o fundacji rodzinnej. Przede wszystkim odwołanie takie znajdziemy w zakresie samej definicji, ale ustawa wskazuje także wprost, że „ Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się również przychody z tytułu otrzymania lub postawienia do dyspozycji świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, oraz mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej”.  Dodatkowo, zgodnie z ustawą, jeśli przedmiotem tego świadczenia lub tym mieniem nie są pieniądze lub wartości pieniężne, przychód powstaje w ostatnim dniu miesiąca, w którym podatnik otrzymał takie świadczenie lub mienie, a w przypadku świadczenia lub mienia przysługującego za okres dłuższy niż miesiąc, przychód powstaje w ostatnim dniu każdego miesiąca, za który takie świadczenie lub mienie przysługuje. Przepis powyższy pozwala zatem na ustalenie momentu przychodu.

Z ww. zwolnienia od podatku korzysta sam fundator, a także osoby zaliczane do tzw. grupy zero w stosunku do fundatora (na podstawie przepisów ustawy od spadków i darowizn), a dotyczy ono zarówno sytuacji, gdy osoby te otrzymują świadczenia od fundacji, jak i mienia otrzymanego w związku z rozwiązaniem fundacji.  Świadczenia alimentacyjne na rzecz beneficjenta ze strony fundacji rodzinnej również objęte są ww. zwolnieniem.

W tym wypadku ważne może być także ustalenie odpowiedniej proporcji wniesionego przez poszczególne osoby mienia. W przypadku, gdy fundacja ma więcej niż jednego fundatora lub mienie zostało wniesione do fundacji przez inne osoby to zwolnienie będzie mu przysługiwało w odpowiedniej proporcji do wniesionego przez niego do fundacji mienia. Kwestie te możemy ustalić w oparciu o spis mienia. W spisie mienia fundacji dokonuje się dokładnego określenia proporcji wartości majątku wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub fundację rodzinną. W celu doprecyzowania źródła wnoszonego majątku należy sięgnąć do art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej, który mówi, że mienie wniesione do fundacji rodzinnej w drodze darowizny albo spadku przez fundatora lub jego małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo ‒ uważa się za wniesione przez fundatora. Natomiast majątek wniesiony do fundacji przez inne osoby uważa się za wniesiony przez fundację rodzinną.

Beneficjenci, którzy należą do tzw. zerowej grupy podatkowej wobec osoby fundatora to następujące osoby:

– małżonek

– zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki, itd.

– wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.

– rodzeństwo

– pasierbowie

– ojczym, macocha

Zgodnie z tym, co napisałem powyżej, osoby te będą zwolnieni od podatku PIT  w wypadku otrzymania świadczeń albo mienia po rozwiązaniu fundacji. Dodatkowo osoby należące do pierwszej i drugiej grupy podatkowej zapłacą w takim wypadku niższy podatek od osób fizycznych w wysokości 10%, zamiast 15%.

Co jeszcze zmienia ustawa o PIT?

Na podstawie ustawy fundacja rodzinna zobowiązana jest także do poboru podatku zryczałtowanego od przychodów (zarówno pieniężnych jak i niepieniężnych) z tytułu świadczeń lub mienia otrzymanego lub postawionego do dyspozycji beneficjentów i osób uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeśli ww. korzyści przysługują za okres dłuższy niż miesiąc to przy obliczaniu podatku bierze się pod uwagę wartość przypadającą za 1 miesiąc- analogicznie jak w przypadku ustalania powstawania przychodu w związku z nabyciem lub otrzymaniem mienia fundacji.

Korzyści w zakresie podatku CIT

Fundacja rodzinna jako osoba prawna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Przepisy ustawy o CIT znajdą także zastosowanie do spółek jawnych, jeżeli wspólnikiem spółki jawnej jest fundacja rodzinna. Ustawa stosuje się także do fundacji rodzinnych w organizacji.

Jednocześnie, godnie z art. 6 ustawy o CIT fundacje rodzinne są zwolnione od podatku. Od tej zasady ustawa przewiduje jednak kilka wyjątków.

Po pierwsze, zwolnienie, o którym mowa powyżej, nie ma zastosowania do działalności gospodarczej fundacji rodzinnej w zakresie, w jakim działalność taka wykracza poza ramy działalności gospodarczej dopuszczalnej przez ustawę o fundacji rodzinnej.

Po drugie zwolnienie to nie ma zastosowania do osiąganych przez fundację rodzinną przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4 z fundacją rodzinną, beneficjentem lub fundatorem, przy czym wielkość udziałów i praw, o których mowa w art. 11a ust. 2 pkt 1, wynosi co najmniej 5%.

Natomiast w zakresie fundacji rodzinnej w organizacji traci ona prawo do zwolnienia w przypadku, gdy nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające jej zarejestrowania stało się prawomocne, przy czym utrata prawa do zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji. W takim przypadku fundacja rodzinna w organizacji zobowiązana jest do złożenia zeznań podatkowych oraz zapłaty podatku wraz z odsetkami.

W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej stawka podatku wynosi 25% podstawy opodatkowania.

Jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna?

Była już o tym mowa w pierwszym artykule z naszej serii, jednak przypomnijmy, że zgodnie z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221) tylko w zakresie:

1) zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

2) najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

3) przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

4) nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

5) udzielania pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom;

6) obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;

7) produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

8) gospodarki leśnej.

Przykładowo fundacja rodzinna może nabyć nieruchomość, a następnie oddać ją pod wynajem i taki przypadek będzie zwolniony z podatku CIT.

Do chwili, gdy fundacja nie będzie wypłacać świadczeń beneficjentom nie będzie obciążona podatkiem CIT. Sytuacja zmieni się dopiero, jeśli fundacja zostanie zlikwidowana lub nastąpią wypłaty świadczeń dla beneficjentów – wtedy zostanie nałożony podatek CIT w wysokości 15%.

Z powyższych rozważań wynika jasno, że fundacja rodzinna zapewnia kilka korzystnych rozwiązań podatkowych, w tym także w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, choć oczywiście w ograniczonym zakresie. Wydaje się jednak, że te rozwiązania mogą wpłynąć na większe zainteresowanie wykorzystaniem fundacji rodzinnej w obrocie.

Źródła:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/03/zalozenie-fundacji-rodzinnej-przewodnik/
3. „Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/28/fundacja-rodzinna-a-prawo-spadkowe-zmiany-w-obowiazujacych-przepisach/

Artykuł Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca? pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Kto może zostać fundatorem?

Zgodnie z art. 11 ustawy o fundacji rodzinnej fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie.

Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora, chyba że jest ustanawiana w testamencie. Co warte podkreślenia osoba zakładająca fundację nie utraci bez własnej woli kontroli nad fundacją – prawa fundatora są niezbywalne, może on przekazać natomiast zakres swoich obowiązków innej osobie, co ważne jednak to fundator ustala, komu i w jakiej formie.

W przypadku założenia fundacji rodzinnej przez więcej niż jednego fundatora, prawa i obowiązki fundatora będą, co do zasady, wykonywanie wspólnie. Co to oznacza w praktyce? Wspólne wykonywanie praw podlega zasadom znanym dla współwłasności rzeczy, określonych w Kodeksie cywilnym[1]. Tu znów można jednak zastrzec w statucie fundacji, komu i w jakim stopniu powierza się odpowiednie prawa i obowiązki.

Jeszcze jedna, kluczowa wydaje się, sprawa związana z odpowiedzialnością fundatora jest warta wspomnienia. A mianowicie po przeniesieniu majątku na fundację rodzinną, to ona będzie odpowiadać za związane z nim zobowiązania oraz aktywności. Fundator nie będzie odpowiadał za zobowiązania fundacji – związek między nim a oddanym fundacji majątkiem zostaje w chwili przeniesienia przerwany.

Założenie fundacji rodzinnej krok po kroku

Sposób powstania fundacji rodzinnej został szczegółowo uregulowany w Rozdziale 4 ustawy. Zgodnie z art. 21 ustawy do powstania fundacji rodzinnej wymagane jest:

1. złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;
2. ustalenie statutu;
3. sporządzenie spisu mienia;
4. ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut;
5. wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;
6. wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.

Założycielski akt oraz testament wprowadza się w formie aktu notarialnego. Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 tys. zł. W akcie notarialnym musi być zawarty statut fundacji ustalany przez fundatora (lub fundatorów). Poza tym fundację rodzinną należy zgłosić do specjalnego rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. W takiej chwili fundacja uzyskuje osobowość prawną. Do czasu wpisu do rejestru fundacja rodzinna jest fundacją rodzinną w organizacji (art. 23 ustawy).

Fundacja rodzinna w organizacji jest reprezentowana przez fundatora lub pełnomocnika wyznaczonego przez fundatora, ewentualnie w przypadkach wyszczególnionych przez ustawę reprezentantem będzie zarząd.

Ustalenie statutu fundacji rodzinnej

Podstawowe zasady działalności fundacji rodzinnej są zawarte w statucie, który ustala fundator. W statucie reguluje się nazwę fundacji – jak już wspominaliśmy w poprzednim tekście jest w tym zakresie duża dowolność, jedynie musi ona zawierać słowa „fundacja rodzinna” albo skrót „f. r.”. W statucie ustalana jest także siedziba fundacji oraz szczegółowy cel. Określa się w nim beneficjentów, którzy będą otrzymywali świadczenia od fundacji rodzinnej albo też część majątku po jej rozwiązaniu. Tak jak to również zostało opisane w poprzednim tekście – potencjalni beneficjenci należą do dwóch kategorii: osób fizycznych oraz organizacji pozarządowych. Zaznaczmy, że beneficjentem będzie mógł zostać również sam fundator.

W treści statutu określony zostaje również sposób prowadzenia listy beneficjentów. To właśnie na niej znajdują się szczegółowe dane dotyczące beneficjenta i jego uprawnień. Lista będzie zawierać dane niezbędne do realizacji świadczeń oraz wykonania obowiązków publicznoprawnych, stąd np. konieczne jest przekazanie PESEL albo NIP beneficjenta albo innej danej pozwalającej na identyfikację beneficjenta[2].

Ponadto w statucie zawarte są informacje na temat zasad, w tym szczegółowego trybu, zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta, czasu trwania fundacji (o ile został on wyznaczony), wartości funduszu założycielskiego (wspomniane minimum 100 tys. zł), a także zasad powoływania, odwoływania, oraz uprawnień i obowiązków członków organów fundacji rodzinnej ( o czym dokładniej poniżej).

W statucie musi zostać również określony przynajmniej jeden beneficjent, który będzie uprawniony do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów, a także zostają opisane zasady zmiany statutu oraz przeznaczenie majątku fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Mogą zostać tam również zawarte informacje o zasadach współpracy organów fundacji, szczegółowe zasady likwidacji fundacji oraz wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej (art. 28 ustawy).

Sporządzenie spisu mienia

Po wniesieniu funduszu założycielskiego powinien zostać sporządzony przez fundatora spis majątku w formie pisemnej. Nie jest to jednorazowy dokument, ale powinien on być aktualizowany w każdym roku ze względu na dochody fundacji, za co miałby być odpowiedzialny zarząd fundacji. W spisie mienia powinny zostać zawarte informacje o rzeczach i prawach wniesionych przez fundatora oraz inne osoby w momencie założenia fundacji, a także w trakcie jej trwania. Podane dane mają zawierać rodzaj i wartość każdego z wniesionych składników majątku, stan i cena z chwili ich wniesienia, a także ich wartość podatkową.

Ze względu na podatek dochodowy od osób fizycznych w spisie muszą zostać uwzględnione proporcje wartości mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub przez fundację rodzinną. Wiąże się to ze zwolnieniem od podatku spadku i darowizn dla beneficjenta należącego do grupy zero danego fundatora.

Jakie są organy fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna, podobnie jak spółki prawa handlowego, działa przez swoje organy. Organami fundacji rodzinnej są:

– zarząd,

– rada nadzorcza oraz

– zgromadzenie beneficjentów.

Poniżej przyjrzymy się ich kompetencjom.

Zarząd

Do pełnienia funkcji członka zarządu może być powołana osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. W jego skład może wchodzić jedna lub więcej osób (nie ma określonej jakiejś granicy). Na zarządzie spoczywa odpowiedzialność za faktyczną realizację celów fundacji. Będzie stanowić głównego pośrednika między fundacją rodzinną a beneficjentami. Do zadań zarządu należy również prowadzenie spraw fundacji oraz reprezentowanie jej na zewnątrz czy też podejmowanie czynności związanych z zapewnieniem płynności finansowej i wypłacalności fundacji rodzinnej. Ponadto powinien, nie rzadziej niż raz w roku, dokonywać przeglądu przechowywanych danych osobowych, a następnie usuwać te, które nie są już wykorzystywane.  W związku z dostępnością dla zarządu różnych poufnych danych fundatora jak i beneficjentów, należy podkreślić jak istotna będzie dbałość o zachowanie bezpieczeństwa w ochronie majątku i prywatności fundatora, jak i beneficjentów. Każdy członek zarządu, nawet po wygaśnięciu kadencji, jest zobowiązany do dotrzymywani tajemnicy fundacji. Pod tym pojęciem kryją się, między innymi,  informacje dotyczące kierunku inwestowania, organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, a także informacje dotyczące beneficjentów.

Rada nadzorcza

Natomiast rada nadzorcza może, ale nie musi być powołana przez fundatora. Sytuacja zmienia się, kiedy liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Rada nadzorcza pełni funkcje nadzorcze wobec zarządu w zakresie przestrzegania prawa i postanowień zawartych w statucie. Statut fundacji może rozszerzyć jej uprawnienia. Powołania i odwołania członków rady nadzorczej dokonuje fundator, a po śmierci fundatora – zgromadzenie beneficjentów – chyba że w treści statutu zostały zawarte inne postanowienia.

Zgromadzenie beneficjentów

Zgromadzenie beneficjentów powołuje fundator i jest to organ obligatoryjny w fundacji rodzinnej. Będzie mógł w nim wziąć udział każdy beneficjent, któremu zostanie przyznane takie prawo. Jednym z głównych zadań zgromadzenia jest uzupełnianie składu pozostałych organów fundacji – w wypadku, gdy istnieje w fundacji rada nadzorcza, to po śmierci fundatora właśnie zgromadzenie powołuje nowych członków rady. Podobnie wygląda to w analogicznej sytuacji śmierci fundatora z powoływaniem członków zarządu, jeśli nie została w fundacji powołana rada nadzorcza. Co do istnienia samego zgromadzenia, to po śmierci fundatora, powołanie zgromadzenia będzie mógł dokonać każdy z należących doń beneficjentów. Do pozostałych zadań zgromadzenia zaliczyć można zatwierdzanie sprawozdań finansowych, a także wybór firmy audytorskiej lub zespołu audytorów[3].

Ustawa zawiera szereg uregulowań dotyczących kwestii funkcjonowania organów fundacji, jak np. możliwość uczestnictwa w posiedzeniu na odległość, miejsca, gdzie odbywa się posiedzenie (co do zasady w siedzibie fundacji, ale może również w innym miejscu) czy zasady jawności głosowań.

Przed założeniem fundacji rodzinnej należy dokładnie rozważyć, jaka powinna być jej struktura oraz w jaki sposób (w zakresie w jakim ustawa pozostawia tutaj swobodę) ustalić zadania poszczególnych organów. Wszystkie te kwestie powinny zostać uregulowane w statucie. Założenie fundacji rodzinnej wymaga skrupulatnego planowania i rozważenia odpowiedniego modelu działania.

[1] Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

[2] Tamże.

[3] Tamże.

Źródła”:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca?” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/17/fundacja-rodzinna-a-podatki-czy-to-sie-oplaca/
3. „Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/28/fundacja-rodzinna-a-prawo-spadkowe-zmiany-w-obowiazujacych-przepisach/

Artykuł Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

22 marca 2023 r. weszła w życie długo oczekiwana ustawa o fundacji rodzinnej z dnia 26 stycznia 2023 r. Czym jest fundacja rodzinna, kto może być zainteresowany jej utworzeniem, jak i w jakim celu można ją utworzyć- na te wszystkie pytania spróbujemy odpowiedzieć w naszym cyklu artykułów, odnoszących się do tej problematyki. Przeanalizujemy, czy fundacja rodzinna będzie lekiem na bolączki tych osób, które zastanawiają się w jaki sposób rozporządzić swoim majątkiem po śmierci, czy raczej okaże się niewiele wnoszącą instytucją, której nadmierny formalizm utrudni lub uniemożliwi jej zastosowanie w praktyce.

Celem wprowadzenia nowego bytu prawnego, jakim jest fundacja rodzinna jest przede wszystkim zabezpieczenie sukcesji firm rodzinnych.  W uzasadnieniu nowelizacji wskazano, że dotychczasowe przepisy prawne nie zapewniały sprawnej, bezproblemowej możliwości zabezpieczenia sukcesji firmy rodzinnej. Przedsiębiorcy mogli korzystać z szeregu przepisów (np. prawa cywilnego), jednak nie było to rozwiązanie idealne. Nowa ustawa jest  odpowiedzią na postulaty środowiska firm rodzinnych, a celem jest zapewnienie sukcesji międzypokoleniowej oraz zapobieżenie rozdrobnieniu majątku.

Fundacja rodzinna – co to jest?

Zgodnie z art. 2 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu:

–  gromadzenia mienia,

– zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz

– spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.

Zgodnie z ustawą fundacja rodzinna musi działać w określonym celu, który ustala Fundator. Fundator to osoba, która ustanawia fundację – o tym jednak w jaki sposób się to odbywa opowiemy w kolejnym artykule z serii.

Fundacja rodzinna powstaje z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych (art. 4 ustawy). Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, który w zakresie fundacji rodzinnym jest sądem rejestrowym. Zgodnie z ustawą, co do zasady, w postępowaniu przed sądem rejestrowym, stosują się przepisy kpc, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Fundacja rodzinna może posiadać jednostkę terenową albo jednostki terenowe.

Na czym mogą polegać świadczenia na rzecz beneficjentów fundacji rodzinnej?

Jak wyżej wskazano fundacja może być utworzona w celu spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Zgodnie z ustawą (art. 2 ust. 2) przez świadczenie rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane beneficjentowi do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów.

Beneficjentem fundacji może być także osoba fizyczna. W takim przypadku fundacja rodzinna może w szczególności pokrywać koszty utrzymania tej osoby lub koszty jej kształcenia. Jeśli natomiast beneficjentem jest organizacja pozarządowa, która prowadzi działalność pożytku publicznego w rozumieniu właściwych przepisów, to celem fundacji rodzinnej może być wsparcie działalności tej organizacji.

Jak nazwać fundację rodzinną?

Zgodnie z art. 3 ustawy nazwa fundacji rodzinnej może być dowolnie obrana, jednak ustawa wprowadza obowiązek oznaczenia jej słowami „fundacja rodzinna” albo skrótem „f. r.”. Należy przy tym wskazać, że zgodnie z ustawą wyłącznie fundacja rodzinna może używać ww. oznaczeń – nie będzie zatem dopuszczalne posługiwanie się nimi przez przedsiębiorców, czy inne podmioty. Fundacja rodzinna będzie zatem odróżniała się w obrocie od innych przedsiębiorców.

Oświadczenia fundacji rodzinnej

Ustawa w sposób szczegółowy reguluje, w jaki sposób fundacja rodzinna powinna składać oświadczenia. Zgodnie z art. 7 ustawy jeżeli z innych przepisów nie wynika inaczej, oświadczenia składane przez fundację rodzinną beneficjentowi, sądom, organom administracji publicznej, instytucjom państwowym i w zamówieniach handlowych zawierają:

1) nazwę fundacji rodzinnej, jej siedzibę i adres;

2) numer, pod którym fundacja rodzinna jest wpisana do rejestru fundacji rodzinnych;

3) numer identyfikacji podatkowej (NIP).

Dodatkowo, zgodnie z art. 6 fundacja musi w sposób należyty dokumentować transakcje dokonywane na rzecz beneficjentów, które mogą być wykonywane wyłącznie za pomocą rachunku płatniczego (art. 6 ustawy).

Prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację rodzinną

W sposób szczególny możliwość wykonywania działalności gospodarczej przez fundację rodzinną reguluje art. 5 ustawy. Mówi on, że fundacja może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, jednak jedynie w zakresie:

1. zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;
2. najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;
3. przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;
4. nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
5. udzielania pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom;

• obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;
• produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;
• gospodarki leśnej.

Dwa ostatnie punkty można wykonywać tylko i wyłącznie w związku z prowadzonym przez fundację gospodarstwem rolnym.

Fundacja rodzinna nie jest sposobem na ucieczkę od odpowiedzialności

Fundacja rodzinna nie może zostać wykorzystana do uniknięcia odpowiedzialności przez fundatora za swoje zobowiązania. Zgodnie z ustawą w przypadku niektórych zobowiązań fundacja rodzinna będzie ponosić odpowiedzialność solidarną z fundatorem. Zasady odpowiedzialności solidarnej fundacji rodzinnej za zobowiązania fundatora zostały wskazane w art. 8 i 9 ustawy. Przepisy odnoszą się tutaj do odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji, w tym w zakresie obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z ustawą, jeśli fundator posiada takie zobowiązania, to fundacja rodzinna ponosi za te zobowiązania odpowiedzialność solidarną. Zgodnie z przepisami odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Fundacja rodzinna odpowiada także za wykonanie powstałego po jej ustanowieniu obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora. Przepisy obejmują także postępowanie egzekucyjne – w przypadku, gdy egzekucja z majątku fundatora obowiązku alimentacyjnego powstałego po ustanowieniu fundacji rodzinnej okaże się bezskuteczna, uprawniony może prowadzić egzekucję z majątku fundacji rodzinnej. Powyższe uregulowanie nie stanowi przy tym przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko fundacji rodzinnej, zanim egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna.

Zgodnie z art. 9 odpowiedzialność solidarna fundacji rodzinnej ogranicza się do wartości mienia wniesionego przez fundatora według stanu z chwili wniesienia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Jak wykorzystać fundację rodzinną w praktyce?

Ustawa o fundacji rodzinnej stanowi ważne narzędzie planowania sukcesji przede wszystkim w firmach rodzinnych. Umożliwi ona zabezpieczenie posiadanego majątku, sukcesji własnego przedsiębiorstwa i samodzielne zdecydowanie, jaką wyznaczyć mu przyszłość. Ustawa daje dużą dowolność fundatorowi, czyli osobie fizycznej zakładającej fundację, w ustalaniu statutu fundacji oraz planowaniu jej celów, w tym przykładowo w zakresie  ustalenia, kto będzie beneficjentem majątku (osoba, która otrzyma pieniądze lub inne korzyści).

Tutaj warto zauważyć, że założenie fundacji rodzinnej będzie opłacalne również dla osoby posiadającej firmę lub duży majątek, która chciałaby za swojego życia rozdzielić go według własnego uznania, np. sprzedając firmę. Wprowadzona ustawa daje korzyści podatkowe – daje możliwość uniknięcia wysokich podatków od spadków i darowizn.

Ustawa jest ułatwieniem również dla osób, które zamierzają długofalowo, na wiele pokoleń, planować rozwój firmy lub posiadanego majątku – w taki sposób, aby nie został on roztrwoniony przez spadkobierców.

Innym przykładem osób zainteresowanych założeniem fundacji rodzinnej mogą być wspomniane osoby posiadające duży majątek, np. kolekcjonerzy. W każdym wypadku ustawa oferuje im zapewnienie o właściwym zagospodarowaniu ich dobrami, zgodnie z ich wolą.

Fundacja rodzinna może okazać się ciekawym narzędziem, które pozwoli fundatorom zarządzać majątkiem i spełniać świadczenia na rzecz beneficjentów. Co należy zrobić, aby założyć taką fundację? Jakie wymagania spełnić? O tym, w jaki sposób założyć fundację rodzinną napiszemy w kolejnym artykule.

Źródła:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/03/zalozenie-fundacji-rodzinnej-przewodnik/
2. Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca? – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/17/fundacja-rodzinna-a-podatki-czy-to-sie-oplaca/
3. „Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/28/fundacja-rodzinna-a-prawo-spadkowe-zmiany-w-obowiazujacych-przepisach/

Artykuł Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl artykułów! pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Zwolnienie z PIT przy zakupie mieszkania od dewelopera pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Źródła: http://sn.pl
Kodeks postępowania cywilnego z 17 listopada 1964 r.

Artykuł Znana urzędowo przeszkoda a oddalenie wniosku o wpis w księdze wieczystej pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Zgodnie z komentowanym orzeczeniem skuteczność wyrażonej w sposób dorozumiany (art. 60 k.c.) zgody inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest uzależniona od zapewnienia mu możliwości zapoznania się z postanowieniami tej umowy, które wyznaczają zakres jego odpowiedzialności przewidzianej w przepisach kodeksu cywilnego.”
Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że przewidziana w art. 647(1) § 2 k.c. zgoda inwestora nie ma charakteru przesłanki skuteczności ani ważności umowy z podwykonawcą. Może być ona wyrażona przez każde zachowanie, które ujawnia ją w sposób dostateczny.

Dla oceny skuteczności wyrażonej zgody konieczne jest, aby inwestor znał istotne postanowienia konkretnej umowy podwykonawczej decydujące o zakresie jego odpowiedzialności solidarnej, a przede wszystkim aby został on poinformowany o wysokości wynagrodzenia.

Źródło:
http://sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Najnowsze_orzeczenia.aspx?ItemID=938&ListName=Zagadnienia_prawne

Artykuł Solidarna odpowiedzialność inwestora i wykonawcy wobec podwykonawcy robót budowlanych pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Możliwość zasiedzenia służebności przesyłu pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Bieg okresu zasiedzenia użytkowania wieczystego, a zasiedzenie nieruchomości pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Dopuszczalność przelewu na wspólnotę mieszkaniową uprawnień z rękojmi pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Brak uprawnień wspólnoty do żądania odszkodowania z tytułu rękojmi. pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Umowa dzierżawy– wyłączenie dodatkowego terminu do zapłaty zaległego czynszu pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Wniosek o rozgraniczenie a przerwanie biegu zasiedzenia pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Wyłączenie umowne obowiązku wydzierżawiającego udzielenia dzierżawcy trzymiesięcznego terminu do zapłaty czynszu jest zgodne z prawem pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.