1. Na czym polega fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu:

·         gromadzenia mienia;

·         zarządzania nim w interesie beneficjentów;

·         spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.

Ustala ją fundator, a fundacja musi działać w określonym celu. Fundacja rodzinna powstaje w chwili wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Stanowi ważne narzędzie w celu planowania sukcesji międzypokoleniowej. Umożliwia zabezpieczenie posiadanego majątku, pomoże zapobiec jego niechcianemu rozdrobnieniu. Ułatwia też rozdysponowanie własnego majątku za życia, np. jeśli fundator posiada firmę, którą chciałby odpowiednio podzielić na spadkobierców. Może pozwolić planować rozwój firmy rodzinnej na wiele pokoleń.

Nazwa fundacji rodzinnej może być dowolna, lecz musi być oznaczona frazą „fundacja rodzinna” lub też skrótem „f.r.”. 

2. Jak założyć fundację rodzinną?

Fundację rodzinną zakłada fundator.  Może nim być, tylko i wyłącznie, osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie. Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora (ustanowiona w testamencie może mieć tylko jednego).

                Do powstania fundacji rodzinnej wymagane jest:

·         złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;

·         ustalenie statutu;

·         sporządzenie spisu mienia (spis majątku w formie pisemnej, który powinien być aktualizowany);

·         ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut (zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów);

·         wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;

·         wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych (Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim).

Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł.  Założycielski akt oraz testament wprowadza się w formie aktu notarialnego. Cele, struktura i zadania organów fundacji powinny być ustalone przed założeniem fundacji i zawarte w statucie.

3. Beneficjent fundacji rodzinnej – komu wypłacać świadczenia?

Beneficjentem może być osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa, która może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Beneficjentem może być również sam fundator. Beneficjentów fundacji rodzinnej umieszcza się na liście beneficjentów, która zawiera dane osobowe, m.in.: imię, nazwisko, adres, numer PESEL lub dane innego dokumentu tożsamości i imiona rodziców. Fundacja rodzinna odpowiada za przetwarzanie tych danych osobowych, przechowuje je w formie pisemnej lub elektronicznej.

                Fundacja rodzinna jest utworzona w celu spełnienia świadczeń na rzecz beneficjentów. Świadczenia to składniki majątkowe (w tym środki pieniężne), rzeczy lub też prawa, które są przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania przez fundację rodzinną.

                W przypadku, gdy beneficjentem jest osoba fizyczna, fundacja rodzinna może pokrywać koszty utrzymania tej osoby, koszty kształcenia itd. Natomiast kiedy jest nim organizacja pozarządowa, to celem fundacji może być wsparcie jej działalności. 

                Co istotne, wsparcie beneficjenta nie może powodować zagrożenia w wypłacalności fundacji rodzinnej wobec jej wierzycieli – jest uzależnione od sytuacji finansowej fundacji. W takim wypadku zarząd dokona miarkowania świadczeń, tak aby żaden z beneficjentów nie został pokrzywdzony. Prawa i obowiązku beneficjenta są niezbywalne, lecz nie dotyczy to jego wierzytelności.

4. Jaka jest rola fundatora w fundacji rodzinnej?

·         zakłada fundację rodzinną poprzez akt notarialny lub w testamencie;

·         ustala statut fundacji rodzinnej;

·         ustanawia w statucie zgromadzenie beneficjentów;

·         wnosi fundusz założycielski w wysokości minimum 100 tys. zł;

·         sporządza spis mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego;

·         może ustalić pełnomocnika, określając w statucie zakres tego powierzenia;

·         może kierować do organów fundacji rodzinnej uwagi, opinie lub zalecenia dotyczące jej działalności;

·         dokonuje powołania i odwołania członka zarządu fundacji rodzinnej (o ile statut nie stanowi inaczej);

·         może powołać radę nadzorczą fundacji rodzinnej, a jeśli liczba beneficjentów wynosi 25 osób, to musi powołać taką radę;

·         fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za zobowiązania, które powstały przed jej założeniem, w tym obowiązek alimentacyjny – jeśli egzekucja z majątku fundatora będzie niemożliwa, może zostać dokonana z majątku fundacji rodzinnej. 

5. Zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów – kto zarządza fundacją?

Fundacja rodzinna, podobnie jak spółki prawa handlowego, działa przez swoje organy. Jak już wspomnieliśmy należą do nich:

·         zarząd

Do pełnienia funkcji członka zarządu może być powołana osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie ma podanej granicy ilości osób, które mogą wchodzić w skład zarządu. Zarząd pełni rolę głównego pośrednika pomiędzy fundacją rodzinną a beneficjentami. Prowadzi sprawy fundacji, reprezentuje ją na zewnątrz, podejmuje czynności związane z zapewnieniem płynności finansowej.

Powinien raz w roku dokonywać przeglądu przechowywanych danych osobowych oraz aktualizować spis mienia, jaki został dokonany przez fundatora.

Każdy członek zarządu, nawet po wygaśnięciu kadencji, jest zobowiązany do dotrzymywani tajemnicy fundacji – informacje dotyczące kierunku inwestowania, organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, a także informacje dotyczące beneficjentów.

Członka zarządu powołuje się na 3-letnią kadencję, o ile statut fundacji nie stanowi inaczej.

·         rada nadzorcza

Nie musi zostać ona powołana przez fundatora, chyba że liczba beneficjentów wynosi 25 osób. Pełni ona funkcje nadzorcze wobec zarządu – przestrzeganie prawa i postanowień zapisanych w statucie. Powoływania członków rady nadzorczej dokonuje fundator, a po jego śmierci czyni to zgromadzenie beneficjentów. Kadencja członka zarządu wynosi 5 lat, chyba że statut mówi inaczej. Nie można pełnić jednocześnie funkcji członka zarządu oraz rady nadzorczej.

·         zgromadzenie beneficjentów

Jest to organ konieczny w fundacji rodzinnej. Powołuje je fundator i będzie mógł w nim wziąć udział każdy beneficjent, któremu zostanie przyznane prawo. Pełni ono ważną rolę – po śmierci fundatora, to ono powołuje członków rady nadzorczej. Jeśli nie została powołana wcześniej rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów powołuje po śmierci fundatora członków zarządu. Jest zwoływane przez zarząd, chyba że statut stanowi inaczej. Beneficjent, który żądał zwołania zgromadzenia beneficjentów, ma wyłączne prawo odwołania tego zgromadzenia.

Zgromadzenie beneficjentów zatwierdza sprawozdania finansowe, dokonuje wyboru firmy audytorskiej lub zespołu audytorów.

6. Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w zakresie:

·         zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

·         najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

·         przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

·         nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

·         udzielania pożyczek: spółkom kapitałowym, w których fundacja posiada udziały albo akcje; spółkom osobowym, w których fundacja uczestniczy jako wspólnik oraz beneficjentom;

·          obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej.

Ponadto, jeśli fundacja rodzinna zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to jej działalność gospodarczą można rozszerzyć na:

·         produkcję przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

·         gospodarkę leśną.

7. Jakie podatki płaci fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna wiąże się z korzyściami podatkowymi. Może pozwolić ona uniknąć lub zminimalizować podatek od spadku lub darowizn. Nabycie od fundacji rodzinnej w ramach świadczenia tej fundacji praw lub rzeczy przez fundatorów lub beneficjentów jest wyłączone z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. o samo dotyczy mienia, które zostało otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji, pod warunkiem że nabycie następuje na podstawie tytułu określonego w ustawie od spadków i darowizn (np. darowizna, nieodpłatna służebność).

                Fundator oraz tzw. zerowa grupa podatkowa wobec osoby fundatora (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest zwolniona z podatku PIT w wypadku otrzymania świadczeń albo mienia po rozwiązaniu fundacji.

                Fundacja rodzinna jest zobowiązana do poboru podatku zryczałtowanego od przychodów (zarówno pieniężnych jak i niepieniężnych) z tytułu świadczeń lub mienia otrzymanego lub postawionego do dyspozycji beneficjentów i osób uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

                Zgodnie z art. 6 ustawy o CIT fundacje rodzinne są zwolnione od podatku, choć istnieje kilka wyjątków. W wypadku, jeśli działalność gospodarcza fundacji wykracza poza tą omówioną w punkcie powyżej, to stawka podatku wynosi 25% podstawy opodatkowania. Zwolnienie to również jest wyłączone z przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora.

                Fundacja rodzinna traci prawo do zwolnienia, jeśli nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające jej zarejestrowania stało się prawomocne, przy czym utrata prawa do zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji.

8. Czy tylko podatkowe ułatwienia – jak można wykorzystać fundację rodzinną?

Na początek, dość przewrotnie względem pytania, raz jeszcze podkreślę, że fundacja rodzinna nie może zostać wykorzystana przez fundatora jako narzędzie uniknięcia odpowiedzialności – ucieczki od zobowiązań, jakie wiążą się z osobą fundatora. Jeżeli takowy by istniały przed założeniem fundacji, to wierzyciel mógłby sięgnąć po majątek fundacji rodzinnej, gdyby zobowiązania nie zostały spłacone z majątku fundatora.

                Fundacja rodzinna ma służyć przede wszystkim jako narzędzie planowania sukcesji w firmach rodzinnych, jako zabezpieczenie podziału majątku. Fundator zachowuje dość dużą dowolność w tym, jak chciałby rozdysponować np. udziały w firmie lub też kogo chciałby w tym uwzględnić. Fundacja rodzinna stanowi również bardzo przydatne narzędzie dla osoby, która chciałaby dokonać tzw. spadku za życia – zdecydować jak podzielić majątek lub sprzedać firmę i zgodnie ze swoją wolą rozdysponować udziały. Zgodnie z omówionym już punktem 7 fundacja rodzinna pozwoli przy tym uniknąć w łatwy sposób płacenia podatków od spadków i darowizn.

                Fundacja rodzinna to także przydatne narzędzie dla osoby, która, wręcz odwrotnie, chciałaby na następne pokolenia zaplanować rozwój firmy, aby nie rozpadła się po śmierci fundatora. Pozwala fundatorowi ustalić cele i kierunek rozwoju.

                Wreszcie może być bardzo przydatna do rozdysponowania zgodnie z własną wolą osobom, które posiadają duży majątek w postaci dóbr fizycznych, jak kolekcje dzieł sztuki itd. Fundacja da pewność fundatorowi, że zbiory jego życia zostaną właściwie zagospodarowane.

9. Jak w przypadku fundacji rodzinnej oblicza się zachowek?

Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, jednak dotyczy to sytuacji, gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. Do spadku dolicza się także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jednak o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

                Przy obliczaniu zachowku bierzemy pod uwagę następujące zasady:

·         nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą;

·         nie dolicza się do spadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej otrzymanego przez osoby niebędące spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku;

·         przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jeśli ich przekazanie nastąpiło w czasie, kiedy spadkodawca nie miał zstępnych (wyjątek – gdy przekazanie nastąpiło na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego);

·         przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przekazanych przed zawarciem małżeństwa ze spadkodawcą.

10. Co z majątkiem fundacji – czy fundacja rodzinna może dziedziczyć?

Fundacja rodzinna może zostać spadkobiercą. Pod pewnymi warunkami dzieje się tak, nawet jeśli fundacja nie istnieje w chwili otwarcia spadku. Zgodnie z Kodeksem cywilnym nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Sytuacja jednak zmienia się w przypadku m.in. fundacji rodzinnej, ustanowionej z testamencie. Warunkiem będzie tutaj wpisanie jej do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu.

Artykuł Fundacja rodzinna a zakładanie, zarządzanie i podatki – 10 najważniejszych pytań pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Ustawodawca, wprowadzając do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej, dostosował obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego regulujące kwestie dziedziczenia, a także zachowku. Fundacja rodzinna to przede wszystkim narzędzie związane z sukcesją, dlatego wprowadzenie pewnych uregulowań w tej kwestii było konieczne. 

Czy fundacja rodzinna może dziedziczyć?

Fundacja rodzinna może być spadkobiercą. Zgodnie z nowymi przepisami fundacja rodzinna może być spadkobiercą, nawet jeśli nie istnieje w chwili otwarcia spadku- pod pewnymi warunkami. Zgodnie z uregulowaniem polskiego kodeksu cywilnego nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Sytuacja jednak zmienia się w przypadku m.in. fundacji rodzinnej, ustanowionej z testamencie. Na podstawie art.927 §3 kodeksu cywilnego taka fundacja rodzinna może być spadkobiercą, jednak warunkiem jest tutaj wpisanie jej do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu.

Zachowek- o czym należy wiedzieć

W związku z wprowadzeniem do porządku prawnego fundacji rodzinnej powstała konieczność uregulowania, w jaki sposób należy traktować dla potrzeb obliczania zachowku fundusz założycielski wniesiony do fundacji rodzinnej, a także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. W kodeksie cywilnym wprowadzono uregulowanie art. 993, zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku dolicza się także do spadku, stosownie do przepisów poniższych, fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, jednak dotyczy to sytuacji, gdy fundacja ta nie jest ustanowiona w testamencie. Dodatkowo, do spadku dolicza się także mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jednak o wartości nie większej niż wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przez spadkodawcę.

Uregulowania szczegółowe w tym zakresie zawarto w art. 994(1) kc. Zgodnie z tym przepisem przy obliczaniu zachowku bierzemy pod uwagę następujące zasady:

– Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą.

– Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej otrzymanego przez osoby niebędące spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku.

– Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jeśli ich przekazanie nastąpiło w czasie, kiedy spadkodawca nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy przekazanie nastąpiło na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

– Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przekazanych przed zawarciem małżeństwa ze spadkodawcą.

Ograniczenie do mienia otrzymanego z rozwiązaniem fundacji rodzinnej związane jest z tym, że fundacja może mieć nie tylko fundusz założycielski, ale także majątek pochodzący z innych źródeł- nie byłoby jednak uzasadnione, aby taki majątek brać pod uwagę. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano: Majątek fundacji rodzinnej uwzględniany przy obliczaniu zachowku powinien pochodzić wyłącznie od spadkodawcy. W przeciwnym przypadku przy zachowku doliczano by także majątek, który nie był wcześniej własnością spadkodawcy a osoby uprawnione otrzymywałyby majątek większy niż w przypadku, gdyby fundacji rodzinnej nie założono.

Jak ustalić wartość funduszu założycielskiego na potrzeby zachowku?

Jeśli chodzi o ustalenie wartości funduszu założycielskiego lub mienia to kwestie te są uregulowane w art. 995 § 3 kc. Zgodnie z tym przepisem wartość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oblicza się według stanu z chwili ich przekazania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W przypadku mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej w pierwszej kolejności oblicza się wartość funduszu założycielskiego i wartość mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, a następnie porównuje się obie wartości, z uwzględnieniem art. 993 § 3 kc. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy celem art. 995 § 3 KC jest takie ustalenie wartości funduszu założycielskiego i mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, aby uwzględniano stan funduszu i mienia na chwilę ich wydania – fundacji albo osobie uprawnionej, do których będą kierowane roszczenia z tytułu zachowku.

Zachowek a obowiązek alimentacyjny

Jak już była mowa w poprzednich artykułach fundacja rodzinna może spełniać obowiązki alimentacyjne za fundatora, w związku z czym kwestie z tym związane również wymagały uzupełnienia w ustawie kodeks cywilny. W tym zakresie uzupełniony został art. 997 kc, gdzie w §2 wskazano, iż  jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek koszty zrealizowanego przez fundację rodzinną obowiązku alimentacyjnego ciążącego na spadkodawcy, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w art. 1000 kc uprawniony do zachowku ma możliwość dochodzeni środków niezbędnych do uzupełnienia zachowku pod pewnymi warunkami.

W szczególności jeśli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może żądać od fundacji rodzinnej, której fundusz założycielski doliczono do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże fundacja rodzinna jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem pokrycia funduszu założycielskiego przez spadkodawcę.

Podobne uprawnienie przysługuje w stosunku do osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej doliczone do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jest obowiązana do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z tym samym przepisem, jeżeli osoba, która otrzymała mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej sama jest uprawniona do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. Nadto, osoba ta może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie tego mienia.

Przedawnienie roszczeń

Poza ww. uregulowaniami ustawodawca wprowadził także regulacje szczególne w zakresie przedawnienia roszczeń. Zgodnie z art. 1007 § 3 kc roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Natomiast, zgodnie z §4 roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Dostosowane zostaną również kwestie przedawnienia roszczeń. Roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego i przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawni się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Ustawodawca wprowadzając powyższe uregulowania stworzył nową możliwość- ustanowienia fundacji w testamencie i uczynienia jej spadkobiercą. Otwiera to nowe możliwości w zakresie zarządzania majątkiem. Jednocześnie nowe przepisy zabezpieczają osoby uprawnione do zachowku, wprowadzając szczegółowe uregulowania w tym zakresie i traktując fundusz założycielski oraz mienie z tytułu rozwiązania fundacji w sposób analogiczny jak darowizny.

Źródła:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/03/zalozenie-fundacji-rodzinnej-przewodnik/
3. „Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca?” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/17/fundacja-rodzinna-a-podatki-czy-to-sie-oplaca/

Artykuł Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Zmiany w podatku od spadków i darowizn

Zgodnie z ustawą o fundacji rodzinnej z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn wyłączone będzie nabycie od fundacji rodzinnej w ramach świadczenia tej fundacji praw lub rzeczy przez fundatorów lub beneficjentów. To samo dotyczy mienia, które zostało otrzymane w związku z rozwiązaniem fundacji, pod warunkiem że nabycie następuje na podstawie tytułu określonego w ustawie od spadków i darowizn (np. darowizna, nieodpłatna służebność).  Ww. zasady dotyczą przy tym także fundacji rodzinnej w organizacji.

W związku z ww. wyłączeniem przyjrzeć się należy dalej ustawie o PIT, albowiem z uwagi na powyższe wyłączenie to tam musimy szukać dalszych uregulować podatkowych w zakresie fundacji rodzinnej.

Ustawa o PIT

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) wprost odwołuje się do ustawy o fundacji rodzinnej. Przede wszystkim odwołanie takie znajdziemy w zakresie samej definicji, ale ustawa wskazuje także wprost, że „ Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się również przychody z tytułu otrzymania lub postawienia do dyspozycji świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, oraz mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej”.  Dodatkowo, zgodnie z ustawą, jeśli przedmiotem tego świadczenia lub tym mieniem nie są pieniądze lub wartości pieniężne, przychód powstaje w ostatnim dniu miesiąca, w którym podatnik otrzymał takie świadczenie lub mienie, a w przypadku świadczenia lub mienia przysługującego za okres dłuższy niż miesiąc, przychód powstaje w ostatnim dniu każdego miesiąca, za który takie świadczenie lub mienie przysługuje. Przepis powyższy pozwala zatem na ustalenie momentu przychodu.

Z ww. zwolnienia od podatku korzysta sam fundator, a także osoby zaliczane do tzw. grupy zero w stosunku do fundatora (na podstawie przepisów ustawy od spadków i darowizn), a dotyczy ono zarówno sytuacji, gdy osoby te otrzymują świadczenia od fundacji, jak i mienia otrzymanego w związku z rozwiązaniem fundacji.  Świadczenia alimentacyjne na rzecz beneficjenta ze strony fundacji rodzinnej również objęte są ww. zwolnieniem.

W tym wypadku ważne może być także ustalenie odpowiedniej proporcji wniesionego przez poszczególne osoby mienia. W przypadku, gdy fundacja ma więcej niż jednego fundatora lub mienie zostało wniesione do fundacji przez inne osoby to zwolnienie będzie mu przysługiwało w odpowiedniej proporcji do wniesionego przez niego do fundacji mienia. Kwestie te możemy ustalić w oparciu o spis mienia. W spisie mienia fundacji dokonuje się dokładnego określenia proporcji wartości majątku wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub fundację rodzinną. W celu doprecyzowania źródła wnoszonego majątku należy sięgnąć do art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej, który mówi, że mienie wniesione do fundacji rodzinnej w drodze darowizny albo spadku przez fundatora lub jego małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo ‒ uważa się za wniesione przez fundatora. Natomiast majątek wniesiony do fundacji przez inne osoby uważa się za wniesiony przez fundację rodzinną.

Beneficjenci, którzy należą do tzw. zerowej grupy podatkowej wobec osoby fundatora to następujące osoby:

– małżonek

– zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki, itd.

– wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.

– rodzeństwo

– pasierbowie

– ojczym, macocha

Zgodnie z tym, co napisałem powyżej, osoby te będą zwolnieni od podatku PIT  w wypadku otrzymania świadczeń albo mienia po rozwiązaniu fundacji. Dodatkowo osoby należące do pierwszej i drugiej grupy podatkowej zapłacą w takim wypadku niższy podatek od osób fizycznych w wysokości 10%, zamiast 15%.

Co jeszcze zmienia ustawa o PIT?

Na podstawie ustawy fundacja rodzinna zobowiązana jest także do poboru podatku zryczałtowanego od przychodów (zarówno pieniężnych jak i niepieniężnych) z tytułu świadczeń lub mienia otrzymanego lub postawionego do dyspozycji beneficjentów i osób uprawnionych do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeśli ww. korzyści przysługują za okres dłuższy niż miesiąc to przy obliczaniu podatku bierze się pod uwagę wartość przypadającą za 1 miesiąc- analogicznie jak w przypadku ustalania powstawania przychodu w związku z nabyciem lub otrzymaniem mienia fundacji.

Korzyści w zakresie podatku CIT

Fundacja rodzinna jako osoba prawna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Przepisy ustawy o CIT znajdą także zastosowanie do spółek jawnych, jeżeli wspólnikiem spółki jawnej jest fundacja rodzinna. Ustawa stosuje się także do fundacji rodzinnych w organizacji.

Jednocześnie, godnie z art. 6 ustawy o CIT fundacje rodzinne są zwolnione od podatku. Od tej zasady ustawa przewiduje jednak kilka wyjątków.

Po pierwsze, zwolnienie, o którym mowa powyżej, nie ma zastosowania do działalności gospodarczej fundacji rodzinnej w zakresie, w jakim działalność taka wykracza poza ramy działalności gospodarczej dopuszczalnej przez ustawę o fundacji rodzinnej.

Po drugie zwolnienie to nie ma zastosowania do osiąganych przez fundację rodzinną przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4 z fundacją rodzinną, beneficjentem lub fundatorem, przy czym wielkość udziałów i praw, o których mowa w art. 11a ust. 2 pkt 1, wynosi co najmniej 5%.

Natomiast w zakresie fundacji rodzinnej w organizacji traci ona prawo do zwolnienia w przypadku, gdy nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające jej zarejestrowania stało się prawomocne, przy czym utrata prawa do zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji. W takim przypadku fundacja rodzinna w organizacji zobowiązana jest do złożenia zeznań podatkowych oraz zapłaty podatku wraz z odsetkami.

W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej stawka podatku wynosi 25% podstawy opodatkowania.

Jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna?

Była już o tym mowa w pierwszym artykule z naszej serii, jednak przypomnijmy, że zgodnie z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221) tylko w zakresie:

1) zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

2) najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

3) przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

4) nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

5) udzielania pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom;

6) obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;

7) produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

8) gospodarki leśnej.

Przykładowo fundacja rodzinna może nabyć nieruchomość, a następnie oddać ją pod wynajem i taki przypadek będzie zwolniony z podatku CIT.

Do chwili, gdy fundacja nie będzie wypłacać świadczeń beneficjentom nie będzie obciążona podatkiem CIT. Sytuacja zmieni się dopiero, jeśli fundacja zostanie zlikwidowana lub nastąpią wypłaty świadczeń dla beneficjentów – wtedy zostanie nałożony podatek CIT w wysokości 15%.

Z powyższych rozważań wynika jasno, że fundacja rodzinna zapewnia kilka korzystnych rozwiązań podatkowych, w tym także w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, choć oczywiście w ograniczonym zakresie. Wydaje się jednak, że te rozwiązania mogą wpłynąć na większe zainteresowanie wykorzystaniem fundacji rodzinnej w obrocie.

Źródła:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/03/zalozenie-fundacji-rodzinnej-przewodnik/
3. „Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/28/fundacja-rodzinna-a-prawo-spadkowe-zmiany-w-obowiazujacych-przepisach/

Artykuł Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca? pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Kto może zostać fundatorem?

Zgodnie z art. 11 ustawy o fundacji rodzinnej fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie.

Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora, chyba że jest ustanawiana w testamencie. Co warte podkreślenia osoba zakładająca fundację nie utraci bez własnej woli kontroli nad fundacją – prawa fundatora są niezbywalne, może on przekazać natomiast zakres swoich obowiązków innej osobie, co ważne jednak to fundator ustala, komu i w jakiej formie.

W przypadku założenia fundacji rodzinnej przez więcej niż jednego fundatora, prawa i obowiązki fundatora będą, co do zasady, wykonywanie wspólnie. Co to oznacza w praktyce? Wspólne wykonywanie praw podlega zasadom znanym dla współwłasności rzeczy, określonych w Kodeksie cywilnym[1]. Tu znów można jednak zastrzec w statucie fundacji, komu i w jakim stopniu powierza się odpowiednie prawa i obowiązki.

Jeszcze jedna, kluczowa wydaje się, sprawa związana z odpowiedzialnością fundatora jest warta wspomnienia. A mianowicie po przeniesieniu majątku na fundację rodzinną, to ona będzie odpowiadać za związane z nim zobowiązania oraz aktywności. Fundator nie będzie odpowiadał za zobowiązania fundacji – związek między nim a oddanym fundacji majątkiem zostaje w chwili przeniesienia przerwany.

Założenie fundacji rodzinnej krok po kroku

Sposób powstania fundacji rodzinnej został szczegółowo uregulowany w Rozdziale 4 ustawy. Zgodnie z art. 21 ustawy do powstania fundacji rodzinnej wymagane jest:

1. złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;
2. ustalenie statutu;
3. sporządzenie spisu mienia;
4. ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut;
5. wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;
6. wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.

Założycielski akt oraz testament wprowadza się w formie aktu notarialnego. Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 tys. zł. W akcie notarialnym musi być zawarty statut fundacji ustalany przez fundatora (lub fundatorów). Poza tym fundację rodzinną należy zgłosić do specjalnego rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. W takiej chwili fundacja uzyskuje osobowość prawną. Do czasu wpisu do rejestru fundacja rodzinna jest fundacją rodzinną w organizacji (art. 23 ustawy).

Fundacja rodzinna w organizacji jest reprezentowana przez fundatora lub pełnomocnika wyznaczonego przez fundatora, ewentualnie w przypadkach wyszczególnionych przez ustawę reprezentantem będzie zarząd.

Ustalenie statutu fundacji rodzinnej

Podstawowe zasady działalności fundacji rodzinnej są zawarte w statucie, który ustala fundator. W statucie reguluje się nazwę fundacji – jak już wspominaliśmy w poprzednim tekście jest w tym zakresie duża dowolność, jedynie musi ona zawierać słowa „fundacja rodzinna” albo skrót „f. r.”. W statucie ustalana jest także siedziba fundacji oraz szczegółowy cel. Określa się w nim beneficjentów, którzy będą otrzymywali świadczenia od fundacji rodzinnej albo też część majątku po jej rozwiązaniu. Tak jak to również zostało opisane w poprzednim tekście – potencjalni beneficjenci należą do dwóch kategorii: osób fizycznych oraz organizacji pozarządowych. Zaznaczmy, że beneficjentem będzie mógł zostać również sam fundator.

W treści statutu określony zostaje również sposób prowadzenia listy beneficjentów. To właśnie na niej znajdują się szczegółowe dane dotyczące beneficjenta i jego uprawnień. Lista będzie zawierać dane niezbędne do realizacji świadczeń oraz wykonania obowiązków publicznoprawnych, stąd np. konieczne jest przekazanie PESEL albo NIP beneficjenta albo innej danej pozwalającej na identyfikację beneficjenta[2].

Ponadto w statucie zawarte są informacje na temat zasad, w tym szczegółowego trybu, zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta, czasu trwania fundacji (o ile został on wyznaczony), wartości funduszu założycielskiego (wspomniane minimum 100 tys. zł), a także zasad powoływania, odwoływania, oraz uprawnień i obowiązków członków organów fundacji rodzinnej ( o czym dokładniej poniżej).

W statucie musi zostać również określony przynajmniej jeden beneficjent, który będzie uprawniony do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów, a także zostają opisane zasady zmiany statutu oraz przeznaczenie majątku fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Mogą zostać tam również zawarte informacje o zasadach współpracy organów fundacji, szczegółowe zasady likwidacji fundacji oraz wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej (art. 28 ustawy).

Sporządzenie spisu mienia

Po wniesieniu funduszu założycielskiego powinien zostać sporządzony przez fundatora spis majątku w formie pisemnej. Nie jest to jednorazowy dokument, ale powinien on być aktualizowany w każdym roku ze względu na dochody fundacji, za co miałby być odpowiedzialny zarząd fundacji. W spisie mienia powinny zostać zawarte informacje o rzeczach i prawach wniesionych przez fundatora oraz inne osoby w momencie założenia fundacji, a także w trakcie jej trwania. Podane dane mają zawierać rodzaj i wartość każdego z wniesionych składników majątku, stan i cena z chwili ich wniesienia, a także ich wartość podatkową.

Ze względu na podatek dochodowy od osób fizycznych w spisie muszą zostać uwzględnione proporcje wartości mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub przez fundację rodzinną. Wiąże się to ze zwolnieniem od podatku spadku i darowizn dla beneficjenta należącego do grupy zero danego fundatora.

Jakie są organy fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna, podobnie jak spółki prawa handlowego, działa przez swoje organy. Organami fundacji rodzinnej są:

– zarząd,

– rada nadzorcza oraz

– zgromadzenie beneficjentów.

Poniżej przyjrzymy się ich kompetencjom.

Zarząd

Do pełnienia funkcji członka zarządu może być powołana osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. W jego skład może wchodzić jedna lub więcej osób (nie ma określonej jakiejś granicy). Na zarządzie spoczywa odpowiedzialność za faktyczną realizację celów fundacji. Będzie stanowić głównego pośrednika między fundacją rodzinną a beneficjentami. Do zadań zarządu należy również prowadzenie spraw fundacji oraz reprezentowanie jej na zewnątrz czy też podejmowanie czynności związanych z zapewnieniem płynności finansowej i wypłacalności fundacji rodzinnej. Ponadto powinien, nie rzadziej niż raz w roku, dokonywać przeglądu przechowywanych danych osobowych, a następnie usuwać te, które nie są już wykorzystywane.  W związku z dostępnością dla zarządu różnych poufnych danych fundatora jak i beneficjentów, należy podkreślić jak istotna będzie dbałość o zachowanie bezpieczeństwa w ochronie majątku i prywatności fundatora, jak i beneficjentów. Każdy członek zarządu, nawet po wygaśnięciu kadencji, jest zobowiązany do dotrzymywani tajemnicy fundacji. Pod tym pojęciem kryją się, między innymi,  informacje dotyczące kierunku inwestowania, organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, a także informacje dotyczące beneficjentów.

Rada nadzorcza

Natomiast rada nadzorcza może, ale nie musi być powołana przez fundatora. Sytuacja zmienia się, kiedy liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Rada nadzorcza pełni funkcje nadzorcze wobec zarządu w zakresie przestrzegania prawa i postanowień zawartych w statucie. Statut fundacji może rozszerzyć jej uprawnienia. Powołania i odwołania członków rady nadzorczej dokonuje fundator, a po śmierci fundatora – zgromadzenie beneficjentów – chyba że w treści statutu zostały zawarte inne postanowienia.

Zgromadzenie beneficjentów

Zgromadzenie beneficjentów powołuje fundator i jest to organ obligatoryjny w fundacji rodzinnej. Będzie mógł w nim wziąć udział każdy beneficjent, któremu zostanie przyznane takie prawo. Jednym z głównych zadań zgromadzenia jest uzupełnianie składu pozostałych organów fundacji – w wypadku, gdy istnieje w fundacji rada nadzorcza, to po śmierci fundatora właśnie zgromadzenie powołuje nowych członków rady. Podobnie wygląda to w analogicznej sytuacji śmierci fundatora z powoływaniem członków zarządu, jeśli nie została w fundacji powołana rada nadzorcza. Co do istnienia samego zgromadzenia, to po śmierci fundatora, powołanie zgromadzenia będzie mógł dokonać każdy z należących doń beneficjentów. Do pozostałych zadań zgromadzenia zaliczyć można zatwierdzanie sprawozdań finansowych, a także wybór firmy audytorskiej lub zespołu audytorów[3].

Ustawa zawiera szereg uregulowań dotyczących kwestii funkcjonowania organów fundacji, jak np. możliwość uczestnictwa w posiedzeniu na odległość, miejsca, gdzie odbywa się posiedzenie (co do zasady w siedzibie fundacji, ale może również w innym miejscu) czy zasady jawności głosowań.

Przed założeniem fundacji rodzinnej należy dokładnie rozważyć, jaka powinna być jej struktura oraz w jaki sposób (w zakresie w jakim ustawa pozostawia tutaj swobodę) ustalić zadania poszczególnych organów. Wszystkie te kwestie powinny zostać uregulowane w statucie. Założenie fundacji rodzinnej wymaga skrupulatnego planowania i rozważenia odpowiedniego modelu działania.

[1] Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

[2] Tamże.

[3] Tamże.

Źródła”:

Uzasadnienie projektu ustawy o fundacji rodzinnej, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2798.

Zobacz inne nasze teksty odnośnie fundacji rodzinnej:

1. „Jak zaplanować sukcesję z fundacją rodzinną – rozpoczynamy cykl” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/10/26/jak-zaplanowac-sukcesje-z-fundacja-rodzinna-rozpoczynamy-cykl-artykulow/
2. „Fundacja rodzinna a podatki – czy to się opłaca?” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/17/fundacja-rodzinna-a-podatki-czy-to-sie-oplaca/
3. „Fundacja rodzinna a prawo spadkowe – zmiany w obowiązujących przepisach” – https://paluckiszkutnik.pl/2023/11/28/fundacja-rodzinna-a-prawo-spadkowe-zmiany-w-obowiazujacych-przepisach/

Artykuł Założenie fundacji rodzinnej – przewodnik pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Co się zmienia?

Zmieniony został m.in. art. 477² §2 kpc, a dokładniej został wyjęty z niego kluczowy fragment – fraza „sąd na wniosek pracownika może w wyroku nałożyć” została zmieniona na:

„§2. Uznając wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne albo przywracając pracownika do pracy, sąd na wniosek pracownika nakłada w wyroku na pracodawcę obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.”

W związku z tym został dodany również art. 755⁵, którego §1 brzmi:

„W sprawach z zakresu prawa pracy, w których pracownik podlegający szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia dochodzi roszczenia o uznanie wypowiedzenia stosunku pracy za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy, sąd na wniosek uprawnionego na każdym etapie postępowania udzieli zabezpieczenia przez nakazanie dalszego zatrudnienia go przez pracodawcę do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Podstawą udzielenia zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Sąd może odmówić udzielenia zabezpieczenia wyłącznie w sytuacji, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne”.

W praktyce doprowadzi to do tego, że pracodawca w takich przypadkach będzie musiał dalej zatrudniać osobę (pracownika podlegającego szczególnej ochronie), która złoży taki wniosek – aż do otrzymania wyroku w tej sprawie. Sąd może odmówić udzielenia zabezpieczenia wyłącznie wtedy, kiedy roszczenie jest oczywiście bezzasadne, a poza tym wyjątkiem zobowiązany będzie do udzielenia zabezpieczenia. Wygląda na to, że w wypadku, gdy nawet będzie to pracownik, który szkodzi firmie, to pracodawca będzie zobowiązany do jego dalszego zatrudniania.

Uchylenie zabezpieczenia

Uchylenie zabezpieczenia będzie możliwe, jeśli pracodawca wykaże, że po udzieleniu zabezpieczenia zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 52 § 1 Kodeksu pracy:

1) ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;

2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;

3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Wydaje się wobec powyższego, że uchylenie zabezpieczenia będzie należało do rzadkości.

Pracownicy podlegający szczególnej ochronie

Wprowadzane zmiany nie dotyczą jednak wszystkich pracowników, a jedynie pracowników należących do grup podlegających szczególnej ochronie. Do grupy pracowników podlegających szczególnej ochronie zalicza się m.in.:

– kobiety w ciąży;

– rodziców na urlopach (macierzyńskich, rodzicielskich, ojcowskich, wychowawczych)

– pracownicy w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, w tym np. w trakcie zwolnienia lekarskiego

– działacze związków zawodowych

– pracownicy w wieku przedemerytalnym.

Należy zauważyć, że powyższe przepisy dotyczą każdego etapu postępowania, co oznacza, że pracodawca może być zmuszony do zatrudnienia pracownika nawet do momentu zakończenia postępowania w II instancji, bez względu na fakt, że działał on na szkodę swojego pracodawcy. Opisywane zmiany ocenić należy negatywnie. Nie tylko zmuszają pracodawców do ponoszenia potencjalnie bardzo dużych kosztów, ale także nakazują zatrudnianie pracownika, z którym prawdopodobnie pracodawca pozostaje w konflikcie i w dodatku przez długi okres czasu. Konieczność zatrudniania takiego pracownika może mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie firmy, ale zgodnie z nowymi przepisami pracodawca nie ma w tym zakresie wyboru.

Artykuł Nowe zasady zabezpieczenia w sporach pracowniczych pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Naruszenie danych osobowych- co to właściwie jest?

Zgodnie z art. 4 ust 12 RODO naruszenie danych osobowych oznacza naruszenie bezpieczeństwa prowadzące do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych lub w inny sposób przetwarzanych. Naruszenie stanowi zatem incydent bezpieczeństwa, jednak nie wszystkie incydenty bezpieczeństwa to naruszenie danych osobowych – kluczowe jest tutaj to ostatnie pojęcie. RODO obowiązuje właśnie tylko w wypadku, gdy naruszone są dane osobowe. Naruszeniem bezpieczeństwa, podanym w definicji, „będzie naruszenie zabezpieczeń mających służyć ochronie danych”[1]. Według Grupy Roboczej Art. 29[2] naruszenia można podzielić na poniższe kategorie:

• naruszenie dotyczące poufności danych – naruszenie, w rezultacie którego dochodzi do nieuprawnionego lub przypadkowego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych;
• naruszenie dotyczące integralności danych – naruszenie, w rezultacie którego dochodzi do nieuprawnionego lub przypadkowego zmodyfikowania danych osobowych;
• naruszenie dotyczące dostępności danych – naruszenie, w rezultacie którego dochodzi do przypadkowego lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych lub zniszczenia danych osobowych[3].

W wypadku stwierdzenie naruszenia, to administrator danych osobowych jest odpowiedzialny za ocenę incydentu, ewentualne zgłoszenie, podjęcie środków zaradczych i zapobiegawczych. W poniższym artykule spróbujemy przyjrzeć się schematowi działania w przypadku naruszenia zabezpieczeń oraz możliwościom zapobiegania.

Wykrycie naruszenia danych osobowych

Administrator jest osobą odpowiedzialną za zbadanie i ewentualne zgłoszenie naruszenia danych osobowych. Według art. 33 RODO ma on w terminie nie późniejszym niż 72 godziny po stwierdzeniu naruszenia zgłosić je organowi nadzorczemu, o ile zachodzi taka potrzeba. Kluczowy zatem wydaje się moment „stwierdzenia”. Uznaje się, że jest to chwila, gdy uzyskał on pewność, iż doszło to wystąpienia incydentu bezpieczeństwa, jaki doprowadził do ujawnienia danych osobowych. Obrazuje to poniższy przykład:

Przykład 1: Pracownik przedsiębiorcy zauważa podejrzaną aktywność w systemie informatycznym Pracodawcy i zgłasza to do pracownika odpowiedzialnego za bezpieczeństwo w firmie. Pracownik sprawdza zgłoszenie i potwierdza, że doszło do włamania do bazy danych zawierającej dane osobowe. Pracownik niezwłocznie zgłasza to pracodawcy. Termin 72 godziny powinien być liczony od momentu potwierdzenia wystąpienia naruszenia, nie zaś od pierwszego zgłoszenia opisanego powyżej.

Administrator powinien ustanowić procedury, dzięki którym sprawdza i ocenia czy nie doszło do nieprawidłowości w trakcie przetwarzania danych.  On lub podmiot przetwarzający mogą korzystać z pewnych środków technicznych takich jak np. analizatory przepływu danych i analizatory dziennika umożliwiające zidentyfikowanie zdarzeń i ostrzeżeń poprzez ich zestawienie z dowolnymi danymi dziennika. Wszystkie środki zaradcze lub zapobiegawcze powinny być opisane przez administratora w sporządzonych planach reagowania na naruszenia danych osobowych. Ułatwi to działanie i wyjaśni, kto konkretnie jest odpowiedzialny za zarządzanie naruszeniem. W wypadku występowania współadministratorów wszelkie działania koniecznie należy rozpisać, aby odpowiedzialność nie rozmywała się. Administrator powinien również zawrzeć porozumienia z wszystkimi podmiotami przetwarzającymi, ponieważ w chwili naruszenia danych osobowych ważny jest czas podjętych działań i zdobyte informacje na temat wykrytych incydentów powinny być kierowane bezpośrednio do osoby odpowiedzialnej za reagowanie. 

 Podmiot przetwarzający powinien zgłaszać każdy przypadek podejrzenia naruszenia danych osobowych, gdyż to na administratorze ciąży odpowiedzialność decyzji, co do ewentualnego stwierdzenia incydentu bezpieczeństwa. RODO nie określa dokładnie czasu, w jakim takie zgłoszenie przez podmiot przetwarzający powinno być dokonane. Przepisy ograniczają się do nakazu – „bez zbędnej zwłoki” (art. 33 ust. 2 RODO). Często jednak w umowach powierzenia przetwarzania danych strony precyzyjnie wskazują ten czas- najczęściej jako 24 lub 48 godzin od momentu wykrycia naruszenia.

Kiedy zgłosić naruszenie organowi nadzorczemu?

W chwili potwierdzenia wystąpienia naruszenia danych osobowych administrator musi podjąć kilka działań. Po pierwsze należy ocenić ryzyko dla osób fizycznych (prawdopodobieństwo braku ryzyka, istnienie ryzyka lub wysoki poziom ryzyka), czy naruszenie może powodować ryzyko naruszenia praw i wolności, a zatem ostatecznie czy zgłosić sprawę do organu nadzorczego. W Polsce będzie nim Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, chyba że naruszenie będzie dotyczyć obywateli także innego kraju członkowskiego, wtedy organ wiodący powinien być ustalony w oparciu o art. 56 RODO. Administrator musi również ocenić czy owo naruszenie może spowodować wysokie ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. W wypadku odpowiedzi twierdzącej należy zawiadomić wszystkie osoby, których dane dotyczą. Wreszcie administrator musi podjąć działania naprawcze, które ograniczą skalę naruszenia, oraz takie, które umożliwią przywrócenie stanu sprzed wystąpienia incydentu[4].  

Przykład 1: Pracownik wynosi ze Spółki dokumenty kadrowe, aby dokończyć pracę w domu. Dokumenty chowa w torbie, a torbę pozostawia w samochodzie i udaje się na zakupy. Po powrocie do auta okazuje się, że ktoś włamał się do pojazdu i zabrał torbę z poufnymi dokumentami. W wyniku tego incydentu doszło do naruszenia danych osobowych zawartych w dokumentach kadrowych, w tym numerów PESEL, adresów, danych kontaktowych, danych finansowych. Naruszenie dotyczyło 50 pracowników. Zdarzenie powinno zostać zgłoszone do PUODO, a także z uwagi na wysokie ryzyko naruszenia praw osób fizycznych osoby dotknięte naruszeniem powinny zostać o nim poinformowane.

W celu zapobiegania sytuacjom naruszenia danych osobowych administrator może stosować różne środki zapobiegawcze, jak np. szyfrowanie, stosowanie haseł, przechowywanie zaszyfrowanych kopii zapasowych danych, które mogą pomóc zidentyfikować osoby, których dane zostały naruszone. Ważne jest także wdrożenie odpowiednich procedur, które określą w jaki sposób należy postępować z danymi. Wykradzione dane mogą być narzędziem w dokonaniu oszustwa, jakiego ofiarą padną osoby, których dane są przedmiotem naruszenia (wykorzystane danych do podjęcia pożyczek, włamania na konto bankowe czy sprzedaż tożsamości). Wreszcie ważne, aby działania były sumiennie dokumentowane, ponieważ organ nadzorczy może w każdej chwili zażądać weryfikacji przestrzegania art. 33.

Przykład 2: Pracownik firmy informatycznej wybrał się od razu po pracy do klubu. Nie miał czasu pojechać do domu, dlatego zabrał ze sobą służbowy komputer, który cały czas starał się „mieć na oku”. Niestety, w czasie gdy pracownik był w toalecie komputer skradziono. Komputer zawierał m.in. wrażliwe dane dotyczące zdrowia, ponieważ pracownik opracowywał oprogramowanie dla podmiotu medycznego. W wyniku kradzieży doszło do utraty tych danych oraz do ich udostępnienia osobie, która zabrała komputer. Administrator zgłosił naruszenie zarówno do PUODO, jak i poinformował osoby dotknięte naruszeniem.

 Elementy zgłoszenia do organu

Zgłoszenie administratora do organu nadzorczego musi zawierać kilka istotnych informacji, jak np. opis charakteru naruszenia danych osobowych, w miarę możliwości wskazywać kategorię, przybliżoną liczbę osób, których dane dotyczą oraz przybliżoną liczbę wpisów danych osobowych (ważne jest tutaj słowo „przybliżone”, gdyż brak dokładnych danych nie powinno wstrzymywać administratora przed zgłoszeniem). Poza tym ważne, aby zgłoszenie zawierało imię, nazwisko i dane kontaktowe inspektora danych osobowych (lub innego punktu kontaktowego), opis możliwych konsekwencji naruszenia, a także środków zastosowanych lub proponowanych przez administratora w celu zaradzenia naruszenia ochrony danych osobowych, w tym zminimalizowaniu jego negatywnych skutków.

Jakie mogą być skutki naruszenia?

Przy braku odpowiedniej i szybkiej reakcji naruszenie ochrony danych osobowych może skutkować powstaniem uszczerbku fizycznego, szkód majątkowych lub niemajątkowych u osób fizycznych, takich jak utrata kontroli nad własnymi danymi osobowymi lub ograniczenie praw, dyskryminacja, kradzież lub sfałszowanie tożsamości, strata finansowa, nieuprawnione odwrócenie pseudonimizacji, naruszenie dobrego imienia, naruszenie poufności danych osobowych chronionych tajemnicą zawodową lub wszelkie inne znaczne szkody gospodarcze lub społeczne[5]. Dlatego tak ważna jest szybka reakcja oraz upewnienie się, że wdrożono wszelkie odpowiednie techniczne środki ochrony danych oraz środki organizacyjne (np. odpowiednie procedury zabraniające wynoszenia dokumentów lub nośników z biura), by od razu stwierdzić naruszenie i poinformować organ nadzorczy. Dokonuje się tego po badaniu prawdopodobieństwa – czy sytuacja naruszenia danych osobowych będzie skutkować ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. W wypadku, gdy poziom takiego ryzyka ocenia się jako niski, nie ma obowiązku zawiadomienia organu nadzorczego.

Przykład: Pracownik zakładu fryzjerskiego postanawia odejść z pracy. Przed odejściem kopiuje dane klientów, których obsługiwał. Po założeniu własnej działalności przesyła do nich wiadomości z zaproszeniem do nowego salonu. Były pracodawca odnotował incydent jako naruszenie danych osobowych w swoich rejestrach, jednak nie dokonał zgłoszenia uznając, że nie ma ryzyka naruszenia praw lub wolności osób fizycznych z uwagi na rodzaj, a także niewielką skalę skopiowanych danych. 

Zawiadomienie osoby, której dane dotyczą

W wypadku decyzji zgłoszenia naruszenia do organu nadzorczego sprawa wydaje się znacznie prostsza, gdyż ocenia się sytuacje, które już się wydarzyły. Obowiązek powiadomienia z art. 34 RODO dotyczy natomiast sytuacji hipotetycznych, a zatem potencjalnego naruszenia praw i wolności podmiotu danych i jego poziomu. Nie wymaga się więc, aby wysokie ryzyko się zmaterializowało i by rzeczywiście doszło do naruszenia praw lub wolności. Osoby, których dane dotyczą, powinny zostać zawiadomione bez zbędnej zwłoki, ale RODO nie podaje dokładnego terminu.

Treść zawiadomienia powinna zawierać podobne informacje, co przy zgłoszeniu do organu nadzorczego, czyli: opis charakteru naruszenia, imię, nazwisko i dane inspektora ochrony danych, opis możliwych konsekwencji oraz środków zastosowanych lub proponowanych przez administratora. Co do formy komunikatu głównym wymogiem jest celowość, czyli obowiązek, aby treść była zrozumiała dla osób, których dane dotyczą. Można przyjąć z dużą dozą prawdopodobieństwa, że nie będą one zaznajomione z fachową terminologią, więc język powinien być jasny i prosty.

Przykładowy komunikat może brzmieć następująco:

Szanowni Państwo,

W dniu 20 maja 2023 r. doszło do naruszenia danych osobowych w naszej firmie, polegającego na utracie poufności niektórych dokumentów kadrowych. Dokumenty zawierały następujące dane: imię, nazwisko, adres, numer telefonu, PESEL. Dostęp został przez nas zablokowany, wdrożyliśmy także dodatkowe zabezpieczenia. Możliwe konsekwencje zdarzenia obejmują dalsze wykorzystanie Pani/Pana danych w sposób nieuprawniony, w tym w celu uzyskania kredytów, pożyczek, ubezpieczeń. Więcej informacji może Pan/Pani uzyskać od naszego Inspektora Ochrony Danych Osobowych pod numerem telefonu…………., e-mail…………..

Grupa Robocza Art. 29 w powołanych wyżej wytycznych wskazuje, że administrator powinien brać pod uwagę, przy ocenie prawdopodobieństwa naruszenia praw i wolności osób fizycznych, następujące kryteria: rodzaj naruszenia, charakter, wrażliwość i ilość danych osobowych (to wydaje się kluczowym czynnikiem podczas oceniania ryzyka), łatwość identyfikacji osób fizycznych, waga konsekwencji dla osób fizycznych, cechy szczególne danej osoby fizycznej, cechy szczególne administratora danych oraz liczba osób fizycznych, na które naruszenie wywiera wpływ.

Zasada rozliczalności

Zgodnie z treścią art. 33 ust. 5, który wynika z art. 5 RODO, czyli z tzw. zasadą rozliczalności, administrator ma obowiązek dokumentowania wszystkich przypadków naruszeń danych osobowych, nawet tych, które nie były zgłoszone. Dokumentacja może zostać wykorzystana jako element dla stwierdzenia przestrzegania przez administratora ciążących na nim obowiązków przez organ nadzorczy (por. art. 24 RODO). Administrator powinien przechowywać wszelkie dane dot. naruszenia danych osobowych, okoliczności ich naruszenia (przyczyny, przebieg zdarzeń), skutki oraz podjęte działania zaradcze.

RODO nie wskazuje w tym wypadku, jak długo powinna być przechowywana taka dokumentacja. Na pewno ma to następować przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane (art. 5 RODO), ale musi się mieścić w zakresie, w jakim administrator mógłby zostać wezwany do przedstawienia organowi nadzorczemu dowodów na przestrzeganie przepisów art. 33. Oczywiście jeśli przechowywana dokumentacja nie zawiera danych osobowych, to powyższe przepisy RODO nie obowiązują.

Grupa Robocza Art. 29 zwraca również uwagę, że w dokumentacji powinno się znaleźć uzasadnienie podjętych decyzji, a w szczególności, kiedy została podjęta decyzja o niezgłaszaniu przypadku do organu nadzorczego. Administrator winien zapisać argumenty, które spowodowały, że naruszenie danych osobowych nie zostało zgłoszone. Również warto stosownie uzasadnić lub po prostu zapisać dowody, jeśli administrator uznał, że został spełniony któryś z warunków dopuszczający brak wymogu powiadamiania organu nadzorczego (wspomniany wyżej art. 33 ust. 3)[6].     

Sankcje za naruszenie ochrony danych osobowych

Naruszenie przepisów z art. 33 oraz 34 RODO może skutkować karami finansowymi w wysokości do 10 mln euro, a w przypadku przedsiębiorstwa – w wysokości do 2% jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego. Ważne jest, że dotyczy to nie tylko braku powiadomienia osoby fizycznej, której dane dotyczą, lub zgłoszenia naruszenia organowi nadzorczemu. Kara może podlegać także nieprawidłowe zgłoszenie, brak odpowiedniej dokumentacji, błędne sformułowanie zawiadomienia, czyli generalnie brak wypełnienia obowiązków administratora wynikających z opisywanych przepisów. Poniższe przykłady pokazują, że odpowiedzialność w tym zakresie nie ma charakteru iluzorycznego.

11 lutego 2021 r. PUODO ukarał Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, karą w wysokości 100 tys. zł, za wyciek kilkudziesięciu tysięcy danych osobowych (m.in. sędziów, asesorów prokuratury i referendarzy sądowych). Wynikało to z niezastosowania odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych przy migracji danych osobowych z również nieprawidłowo zastosowanej umowy z podmiotem zewnętrznym[7].    

Innym głośnym przypadkiem jest wyrok dotyczący spółki morele.net jeszcze z 2019 r., powiązany z wyciekiem ponad 2 mln danych osobowych klientów. Wiązało się to, między innymi, z próbami wyłudzeń, jaki zgłaszały poszkodowane osoby. W dniu 9 lutego 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok, sygn. akt III OSK 3945/21, który  uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2559/19 oraz decyzję Prezesa UODO z dnia 10 września 2019 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z wyciekiem danych osobowych. W decyzji tej PUODO nałożył na morele.net karę w wysokości 3 mln złotych. Na tym etapie wiemy już, że morele nie zapłaci tej kary. Zwróćmy jednak uwagę, że Wyrok NSA nie kończy sprawy, ponieważ będzie ona teraz ponownie rozpatrywana przez PUODO.

RAMKA:

Przykładowe naruszenia danych osobowych[8]:

Przykład 1: Serwer przedsiębiorstwa zajmującego się transportem publicznym został narażony na atak za pomocą oprogramowania szantażującego, a jego dane zostały zaszyfrowane przez sprawcę ataku. Zgodnie z ustaleniami z wewnętrznego dochodzenia sprawca nie tylko zaszyfrował dane, ale także dokonał ich eksfiltracji. Naruszone zostały dane osobowe klientów i pracowników, a także kilku tysięcy osób korzystających z usług przedsiębiorstwa (np. kupujących bilety online). Poza podstawowymi danymi dotyczącymi tożsamości naruszenie dotyczyło numerów dowodów tożsamości i danych finansowych, takich jak dane kart kredytowych. Istniała zapasowa baza danych, ale ona również została zaszyfrowana przez sprawcę ataku.

Przykład 2: Agencja pośrednictwa pracy padła ofiarą cyberataku, w wyniku którego na jej stronie internetowej został umieszczony złośliwy kod. Ten złośliwy kod sprawił, że dane osobowe przesłane za pośrednictwem internetowych formularzy podań o pracę i przechowywane na serwerze internetowym stały się dostępne dla nieupoważnionej osoby (osób). Możliwe, że naruszenie dotyczyło 213 takich formularzy; po przeanalizowaniu danych, które zostały naruszone, stwierdzono, że naruszenie nie dotyczyło żadnych szczególnych kategorii danych. Zainstalowane złośliwe oprogramowanie posiadało funkcje, które pozwoliły sprawcy ataku na usunięcie wszelkich historii eksfiltracji, a także umożliwiły monitorowanie przetwarzania danych na serwerze i przechwytywanie danych osobowych. Oprogramowanie wykryto dopiero miesiąc po jego zainstalowaniu.

Przykład 3: Podczas włamania do świetlicy środowiskowej skradziono dwa tablety. Na tabletach znajdowała się aplikacja, która zawierała dane osobowe dzieci uczęszczających do świetlicy. Dotyczyło to imion i nazwisk, dat urodzenia, danych osobowych związanych z edukacją dzieci. Zarówno zaszyfrowane tablety, które w momencie włamania były wyłączone, jak i aplikacja były chronione silnym hasłem. Dane zapasowe były skutecznie i łatwo dostępne dla administratora. Po uzyskaniu informacji o włamaniu opiekun świetlicy wydał zdalne polecenie wyczyszczenia tabletów wkrótce po odkryciu włamania.

Przykład 4: Dział zatrudnienia urzędu administracji publicznej wysłał wiadomość e-mail – o zbliżających się szkoleniach – do osób zarejestrowanych w jego systemie jako poszukujące pracy. Przez pomyłkę do wiadomości e-mail dołączono dokument zawierający dane osobowe wszystkich osób poszukujących pracy (imię i nazwisko, adres e-mail, adres pocztowy, numer ubezpieczenia społecznego). Liczba osób, których to dotyczy, wynosi ponad 60 000. Następnie urząd skontaktował się ze wszystkimi odbiorcami i poprosił ich o usunięcie poprzedniej wiadomości oraz o niewykorzystywanie zawartych w niej informacji.

Przykład 5: Z ośrodka odwykowego skradziono papierowy rejestr. Rejestr zawierał podstawowe dane identyfikacyjne i zdrowotne pacjentów przyjętych do ośrodka odwykowego. Dane były przechowywane tylko w wersji papierowej, a lekarze leczący pacjentów nie mieli dostępu do kopii zapasowych. Rejestru nie przechowywano w zamkniętej szufladzie ani zamkniętym pomieszczeniu, administrator danych nie stosował systemu kontroli dostępu ani żadnych innych środków zabezpieczających dokumentację papierową.

[1] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Wybrane przepisy sektorowe. Komentarz, red. dr Paweł Litwiński, Legalis.pl; Guidelines 9/2022 on personal data breach notification under GDPR, dostęp: https://edpb.europa.eu/our-work-tools/our-documents/guidelines/guidelines-92022-personal-data-breach-notification-under_en

[2] Zob. Wytyczne dotyczące zgłaszania naruszeń ochrony danych osobowych zgodnie z rozporządzeniem 2016/679, WP250 rev.01.

[3] Porównaj: Wytyczne dotyczące zgłaszania naruszeń ochrony danych osobowych zgodnie z rozporządzeniem 2016/679 (https://archiwum.uodo.gov.pl/pl/file/2611).

[4] Porównaj: tamże.

[5] Porównaj motyw 85 preambuły RODO.

[6] Porównaj: https://archiwum.uodo.gov.pl/pl/file/2611.

[7] Porównaj: https://uodo.gov.pl/pl/322/1913.

[8] Wszystkie przykłady pochodzą z Wytycznych EROD 01/2021 w sprawie przykładów dotyczących zgłaszania naruszeń ochrony danych osobowych przyjęte 14 grudnia 2021, dostęp: https://edpb.europa.eu/system/files/2022-09/edpb_guidelines_012021_pdbnotification_adopted_pl.pdf

Artykuł Jak reagować i zabezpieczyć firmę na wypadek naruszenia ochrony danych osobowych? pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

„Działalność w zakresie walut wirtualnych”

Ustawodawca wprowadził do ustawyprzepisy regulujące działalność w zakresie walut wirtualnych. Pojęcie to oznacza działalność polegającą na świadczeniu usług w zakresie:

• wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi,
• wymiany pomiędzy walutami wirtualnymi,
• pośrednictwa w wymianie, o której mowa wyżej,
• prowadzenia w formie elektronicznej zbiorów (rachunków) danych identyfikacyjnych zapewniających osobom uprawnionym możliwość korzystania z jednostek walut wirtualnych, w tym przeprowadzania transakcji ich wymiany.

Działalność w zakresie walut wirtualnych jest działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców i może być wykonywana po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych.

Ustawa zobowiązuje osoby prowadzące działalność w zakresie walut wirtualnych do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, także w przypadku przeprowadzania transakcji okazjonalnej z wykorzystaniem waluty wirtualnej o równowartości 1000 euro lub większej.

„Działalność na rzecz spółek lub trustów”

Taka działalność obejmuje działalność gospodarczą w postaci świadczenia przez przedsiębiorców* usług polegających na:

• tworzeniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
• pełnieniu funkcji członka zarządu lub umożliwianiu innej osobie pełnienia tej funkcji lub podobnej funkcji w osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
• zapewnianiu siedziby, adresu prowadzenia działalności lub adresu korespondencyjnego oraz innych pokrewnych usług osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
• działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako powiernik trustu, który powstał w drodze czynności prawnej,
• działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako osoba wykonująca prawa z akcji lub udziałów na rzecz podmiotu innego niż spółka notowana na rynku regulowanym podlegającym wymogom dotyczącym ujawniania informacji zgodnie z prawem Unii Europejskiej lub podlegająca równoważnym standardom międzynarodowym;

*niebędących innymi instytucjami obowiązanymi, czyli takimi jak banki, SKOKi, instytucje płatnicze, firmy oraz fundusze inwestycyjne czy ubezpieczeniowe, doradcy podatkowi [art. 2 ust. 1 AML].

Wymóg niekaralności i udokumentowanej wiedzy

Ustawodawca przewidział także dodatkowe wymogi, które muszą spełnić przedsiębiorcy wykonujący działalność w zakresie walut wirtualnych bądź na rzecz spółek lub trustów:

I. Wymóg niekaralności

1. Osoby fizyczne nie mogą być prawomocnie skazane za umyślne przestępstwo przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, przeciwko wiarygodności dokumentów, przeciwko mieniu, przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym, przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, przestępstwo, o którym mowa w art. 165a Kodeksu karnego, przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej lub umyślne przestępstwo skarbowe.
2. Wspólnicy, którym powierzono prowadzenie spraw spółki lub uprawnieni do reprezentacji spółki, lub członkowie organów zarządzających (dot. osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) nie mogą być prawomocnie skazani za przestępstwa opisane wyżej lub inne umyślne przestępstwo skarbowe.

II. Wymóg udokumentowanej wiedzy

Osoby fizyczne chcące prowadzić działalność na rzecz spółek lub trustów muszą mieć ukończone szkolenie lub kurs obejmujący prawne lub praktyczne zagadnienia związane z działalnością na rzecz spółek lub trustów, albo wykonywać przez minimum rok czynności związanych z działalnością na rzecz spółek lub trustów.

Warunek ten dotyczy prawdopodobnie także osób fizycznych zasiadających w organach osób prawnych. Nie wynika to z ustawy bezpośrednio, lecz taka interpretacja jest możliwa biorąc pod uwagę powód wprowadzenia powyższych rozwiązań, jakim jest potrzeba zapewnienia odpowiednich kompetencji osób prowadzących działalność na rzecz spółek i trustów, celem zagwarantowania ochrony przed ewentualnymi oszustwami podatkowymi.

– zaznacza mec. Jakub Szkutnik

Termin i procedura uzyskania wpisu do rejestru

Podmioty, które aktualnie prowadzą działalność na rzecz spółek lub trustów oraz działalność w zakresie walut wirtualnych mają czas do 30 kwietnia 2022 r. na uzyskanie wpisu do odpowiedniego rejestru – działalności na rzecz spółek lub trustów / działalności w zakresie walut wirtualnych. Podmioty, które rozpoczną działalność od 31 października 2021 r. lub później powinny uzyskać wpis zanim rozpoczną prowadzenie tego typu działalności.

Sam proces złożenia wniosku nie będzie zbytnio skomplikowany dzięki jedynej możliwości jaką jest wersja elektroniczna składana za pośrednictwem platformy ePUAP. Organ właściwy dokona wpisu do rejestru w terminie 14 dni od dnia wpłynięcia kompletnego wniosku o wpis z dołączonym wymaganym oświadczeniem.

Prowadzenie opisanych typów działalności bez posiadania wpisu do rejestru będzie podlegało karze finansowej, która może wynieść maksymalnie 100 tys. złotych.

– dodaje mec. Jakub Szkutnik

Artykuł Rejestr działalności na rzecz spółek lub trustów oraz działalności w zakresie walut wirtualnych pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Przyznane uprawnienia rozszerzają kompetencje takich organów jak policja, Straż Graniczna, ABW i AW, SKW i SWW, CBA, Służba Celna.
Zwiększone uprawnienia policji i innych służb specjalnych dotyczą także informacji związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Organy policji i służb specjalnych mogą nieodpłatnie w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw skarbowych uzyskiwać dane niestanowiące treści przekazu telekomunikacyjnego, przesyłki pocztowej albo przekazu w ramach usługi świadczonej drogą elektroniczną.
Ponadto udostępnianie danych telekomunikacyjnych lub internetowych odbywa się bez udziału pracowników przedsiębiorcy telekomunikacyjnego lub usługodawcy świadczącego usługi drogą elektroniczną lub przy niezbędnym ich udziale, jeżeli możliwość taka jest przewidziana w porozumieniu zawartym między Szefem Służby Celnej, a tym podmiotem.
Dane telekomunikacyjne lub internetowe, które mające znaczenie dla postępowania karnego lub postępowania karnego skarbowego, Szef Służby Celnej albo dyrektor izby celnej przekazuje prokuratorowi właściwemu ze względu na siedzibę organu przekazującego. Prokurator podejmuje decyzję o zakresie i sposobie wykorzystania przekazanych danych.
Dane telekomunikacyjne lub internetowe, które nie mają znaczenia dla postępowania karnego lub postępowania karnego skarbowego, podlegają niezwłocznemu, komisyjnemu i protokolarnemu zniszczeniu.

Źródło:
sejm.gov.pl

Artykuł Wejście w życie ustawy inwigilacyjnej pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.

Artykuł Granice rozpoznania środka odwoławczego w sprawie karnej pochodzi z serwisu Pałucki & Szkutnik Kancelaria Adwokacka Kraków.